چیستی فصاحت و بلاغت

سیدمهدی جلیلی

فصاحت و بلاغت عبارت از نوعی نظم و ترتیب و قسمی تالیف و ترکیب است. نوعی ریخت گری و صورت نگاری است. نوعی بافتن و آراستن و رنگ آمیزی است. از کلام آنان چنین بر می‌آید که حکم این معانی در کلامی است که در آن مجاز است حکم همان کلام هایی است در آنها حقیقت است. همان طور که مثلا در بافت یک فرش نظم تارو پودها و تالیف رنگ ها، و طرز بافتن، و خلاصه، ظرافت ها و مهارت های یکی نسبت به دیگری برتری می‌یابد، و گاه این مزیت آن قدر بزرگ و زیاد می‌شود که در درجاتی بسیار برتر از نظیرش قرار می‌گیرد، و از جهت ارزش مثلا ً این فرش نسبت به فرش دیگر فرق های زیادی را دارا می‌شود، یک کلام هم نسبت به کلام دیگر به درجاتی زیاد مزیت می‌یابد، و با خصوصیتی نسبت به آن برتر می‌شود. آن گاه این خصوصیت آن قدر زیاد می‌گردد که به درجاتی بالا و بالاتر ترقی می‌کند، و افق آن عالی و عالی تر می‌گردد، و مراحل و مدارج تازه ای برای آن منظور می‌شود؛ تا به جایی که طمع ها از نیل به آن قطع می‌شود، و گمان ها در آن راه نمی‌یابد، و نیروها از آوردن نظیر آن باز می‌ماند، و گام ها در راه عجز نسبت به آن متوقف می‌شود.  خلاصه، در صنعت بافت می‌بینیم، در این علم هم نوعی بافت وجود دارد.»