ویژگی های کوره های آجرپزی در دیوار دفاعی گرگان

لازمه‌ي ساخت ديواري عظيم و باشکوه، تهيه و توليد مصالح مقاوم در برابر حملات دشمن و عوامل جوي مخرب و باد و باران‌هاي موسمي دشت گرگان است که بنا به تجربيات معماران و غناي فرهنگي و تاريخي گذشتگان ايران زمين، کاري بس سهل و آسان بوده است. ساخت و سازهاي ديوار آجري متکي به هزاران کوره‌ي آجرپزي است که هر 90-30 متر در امتداد ديوار وجود داشته و در بررسي‌هاي باستان‏شناسي در مسير ديوار شناسايي شدند که عمدتاً  بخش زيرين آن‌ها سالم باقي مانده‌اند و مي‌توانند اطلاعات باارزشي را در اختيار ما  قرار دهند. نقشه‌ي کوره‌ها مستطيل شکل و تقريباً داراي نقشه‌ي استاندارد هستند. ساخت کوره‌هاي آجرپزي در ضلع جنوبي ديوار و خندق، بسيار ساده و ابتدايي با حفر زمين به عمق دلخواه (حداکثر 2 متر) به ابعاد تقريبي 6×8 تا 5×8 متر در جهت شرق به غرب و يا شمال به جنوب و بر خلاف مسير حرکت جريانات بادي بوده است. ساخت سکوهاي نگهدارنده‌ي خشت‌هاي توليد شده، با استفاده از خشت يا آجر در 11 رديف با فاصله‌ي تقريبي 15-10سانتي‌متر از يکديگر، به منظور جريان هوا و عبور گرما و حرارت حاصل از مواد سوختي داخل کوره، به منظور پخت بهتر آجرهاي چيده شده روي هم در داخل چاله‌ي حفاري شده، از اقدامات اوليه استادکاران پخت آجر به شمار مي‏آمد.

همچنين براي کنترل دقيق دماي داخلي کوره و پخت کامل آجرها، قسمت آتشدان کوره را به صورت هلال و طاق ضربي درست کرده‌اند و براي جلوگيري از سوختگي شديد، سکوهاي نگهدارنده را با اندود کاهگل پوشانده‌اند. وجود چکنده‌هاي ذوب شده روي ديواره‌هاي داخلي کوره، نشان از به کارگيري کوره‌هاي متعدد آجرپزي در زمان ساخت ديوار است. منبع اصلي تأمين سوخت کوره‌هاي آجرپزي را چوب درختان، خار و ني‌هاي روييده در کنار رودخانه‌هاي مجاور تشکيل مي‌داد.

ديوار گرگان از نظر بهره‌گيري از مصالح بوم‌آورد و توليد خشت و پخت آن در کوره‌هاي آجرپزي حاشيه ديوار، نسبت به ساير ديوارهاي ساخته شده در جهان باستان، کم‌نظير و مي‌توان گفت مستحکم‌ترين ديوار دفاعي بوده که به دست مهندسان ايراني ساخته شده است.