ویژگی های زبان چوواشی

ترکی چوواشی یکی از غنی ترین و اصیل ترین منابع برای تحقیقات تورکولوژیستی است. از آنجا که رابطه ی روشنی بین واژگان موجود  در اسناد به جا مانده از ترکان بلغار و ترکی چوواشی وجود دارد نشان میدهد که در زمانهای کهن آنها در سواحل رود دن زندگی می کردند و زبانشناسی شاهدی بر این مدعاست. در زمانهای بسیار کهن تاوریزها، چوواش ها، بلغارها، اوروم ها ، آلان ها یا آزها همگی در سواحل دریای آزف زندگی می کردند و این هویت و ریشه و خاستگاه ملت کهن آز و آذربایجان است.
ترکان چوواش در جنگل ها و باتلاق ها مدتهای طولانی منزوی زیسته اند و به این خاطر لهجه و آواشناسی زبان آنها خاص تر گشته است. چواش ها پس از حمله ی مغول و ارتباط با مسلمانان برخی از واژه های عربی و فارسی و روسی در زبان شان وارد شده است. مثلا واژه ی آدینه گون به زبان چوواشی یعنی روز جمعه. آدینه از  ترکان مسلمان به زبان آنها وارد شده است. یا مثلا نام ماه اسفند در زبان چوواش ها، نوروز اویینگ نامیده می شود، یعنی ماه نوروز. این واژه از طریق رابطه ی چوواش ها پس از مغول با ترکان آسیای میانه وارد زبان آنها شده است. یا مثلا روز شنبه به زبان چوواش ها سبت گون، سبت واژه ای یهودی است برای روز شنبه. یا واژه روز دوشنبه در زبان چوواش ها از زبان روس اقتباس شده است. نام یکی از ماه ها نیز در زبان چوواش ها از روس اقتباس شده است. این ها مربوط به دوران بسیار اخیر است که شلاق مغول و روس و رابطه با ترکان آسیای میانه باعث شد که برخی از واژگان عربی و روسی و فارسی مثل نوروز آیی در زبان چوواش ظاهر شود.  واسط رابطه ی ترکان چوواش با عرب و پرشین از طریق ترکان مسلمان در آسیای میانه و قفقاز صورت گرفته است.