وجه تسمیه و علت نامگذاری روستاهای مسیر ابیانه

  1- روستای هنجن

 هنجن در گويش رايج روستا از واژه "هنجيدن" به معني "آب از چاه کشيدن" يا "آب را فراگير کردن" گرفته شده است. بنابراين مي توان معناي "هنجن" را به جايي تعبير کرد که آب از زمين مي جوشد، چنان که در دو سوي روستاي هنجن دو رودخانه ي "برزرود" و "چيمه رود" جاري مي باشد.

در زبان ابیانه به آبیاری کردن اوهتن (ov  hettan) و یا هنجین (  henjoyan) گفته می شود که به نوعی تایید کننده  نظر فوق است.

 ✅ 2- روستای یارند

 گفته می شود که اولین طایفه ای که در روستای یارند اقامت گزیده اند،  به طایفه یار علی موسوم اند که در حال حاضر ورثه آن طایفه در روستا حضور دارند.  می¬گویند یارند به معنی یاری¬دهنده است.

 ✅ 3- - روستای کمجان

 روستای کُمجان، بر اساس شجره نامه (شهادت نامه) ایوب ابن موسی (از فرزندان امام موسی ابن جعفر که به شاهزاده ایوب یا امامزاده ایوب هم معروف می باشند و مقبره و بارگاه مقدس ایشان نیز در روستا قرار دارد)، دولت آباد نام داشته است و پس از جنگی که در حمایت از آن بزرگوار توسط اهالی روستا با دشمنان آن حضرت درمی گیرد، به کُمجان معروف می شود.

 دلیل این مسئله نیز آن است که پس از شهادت آن بزرگوار و بدلیل شهادت همه مردان روستا، دیگر کسی وجود نداشته که جنازه ها را دفن کند و هنگامی که دشمنان از زن ها و بچه ها که باقی مانده اهالی روستا بودند می پرسند که چرا جنازه هایتان را دفن نمی کنید، در جواب می گویند: "کو جان که جنازه های شهدا را دفن کنیم؟". از آن پس این روستا به کُمجان معروف شد.

✅ 4-  روستای برز

 معنی آن در لغت نامه دهخدا عبارت است از:

1- کار؛ عمل

۲ - کشت؛ زراعت

۳-  مالۀ بنایی

۴-  مالۀ کشاورزی

 برز به معنای کشت و زراعت و کشاورزی و آن را  ورز  نیز گویند.

برزگر به معنای کشاورز  از برز به معنی ورز ، ورزش از مصدر ورزیدن  + گر تشکیل شده است.

برزرود هم اشاره به رودخانه ای دارد که در کنار آن کشت و زرع انجام می شود.

 ✅ 5- روستای طره

 این روستا به نام "طره tare " معروف است. به ندرت آن را " طرّه torre " نیز گویند . ولی در گویش محلی به آن " درا   dară " می گویند. چرا ؟

دلیلی که برای نام اول می آورند ( بنا به گفته  مردم ) گویند این نام از طراوت و شادابی می¬آید و آن بخاطر سرسبزی خاص روستا آن هم در میان کوهستان های کویر مرکزی ایران است .

  دلیل نام دوم (که اعتبار کمتری دارد) گویند به دلیل وجود درختان بید مجنون است که وجود طرّه یا گیسو را تداعی می¬کند . آنچه که این نام را از اعتبار ساقط می کند این است که در این روستا درختان بید زیاد به چشم نمی خورد.

معنای طراوت برای روستای طره را به چهار دلیل 1- قرارگرفتن روستا بر روی سفره آب زیرزمینی، 2 - دارابودن قنات 3- دارابودن چشمه و 4 – بدون آب انبار بودن در منطقه کویری پیرامون برشمرده اند.

در خصوص طراوت و وجه تسمه این روستا نیز چنین گفته شده است: روستای طره به دلیل چشمه های فراوان در اقصی نقاط روستا در هر جا به اندازه نیم متر می کنده اند آب بالا می آمده و به همین دلیل می گفتند این منطقه همه جاش تره یعنی همه جا نمور و آب داره .

 ✅ 6- روستای ابیانه

 ا_لغت ابیانه در زبان محلی "ویونا" (Viuna)  گفته می¬شود. وی (Vi) به معنای بید و "ویانه" (Viyane) به معنای بیدستان است، بنابراین ابیانه احتمالاً در گذشته به معنی بیدستان استفاده شده است. سپس در طول زمان " ویونا " به "اویانه" و سپس به "ابیانه" دگرگون شده است.

 آقای خوانساری ابیانه در کتاب خود آورده اند  که نام ویانه اشاره به منطقه بیدزار دارد که از ابتدای سرچشمه دوآبی به سمت روستا وجود داشته و هم اکنون بقایای این درختان در مسیر دره به میزان کم و نوع دیگر این درخت به نام بیدپایه کوتاه در حد زیادی در مسیر جوی ها وجوددارد و گذشته  از این درختان بیدپایه برای بافت سبد در ابیانه استفاده می شده است.  به سبدهای بافته شده،  ساویا(saveya) می گفتند که از دو کلمه      " سر +  ویا "   تشکیل شده که می شود  "سرویا"   که به  "ساویا  "  تبدیل شده است.

در ضمن بنا به گفته یکی از اهالی روستا (سرکار خانم گیتی اشرف زاده ) جده ای بنام   "زمان ویانی " از تبار خودشان داشته اند.

برخی معتقدند که تلفظ "ویانه " نسبت به  "ویونا  " درست تر  است

آقای خوانساری ابیانه در کتاب خود به زیبایی بیان داشته که در بیان اهلیت از واژه ویونج استفاده می شود و استفاده از پسوند 《 ج》  بجای حرف نسبت 《ی》 در  دیگر زبان های محلی نیز رایج است مانند کرمانج _ یوشج _ بهرامج و ....

 2_《یونه》 به معنای هاونگ  نیز هست. پس می¬توان گفت که ویونا به معنای محل گودال است.

3_ به نظر برخی دیگر از صاحب¬نظران، ابیانه از دو جزء اوستایی 《 ائیوی》 یا 《ابی 》و  《یونه》 گرفته شده است، که 《ائیوی》 به معنای سر به بالا گرفته شده و 《یونه》 به معنای جا و مکان است. بنابراین، ابیانه یعنی منطقه واقع در سربالایی می-باشد.

 4_ آقای علی اکبر ارشدی در کتابش تحت عنوان جغرافیای ابیانه چنین آورده

نیاکان ابیانه که مربوط به روستای گهبالا بودند در محل فعلی ده چاهی را به منظور احداث قنات حفر کردند و در حین کندن چاه از مقنی می پرسیدند که آب داره یا نه ( او دره یه نا) و این پرسش کم کم به شکل تغییریافته خود یعنی ابیانه بدل شده است.

 5- برخی از صاحب نظران باب جدیدی را در وجه تسمیه ابیانه و گسترش تاریخ ابیانه به 5000 سال قبل را باز نموده اند. اعتقاد بر این است که  با توجه به این که درخت بید یا  "وی"   در سایر نقاط اطراف ابیانه هم بوده لذا انتساب ابیانه به بیدستان،  قابل قبول نیست.ابیانه دوران چند خدایی  "میترا " را سپری کرده و یکی از خدایان قدرتمند « وَ یو  » نام داشته و این نام در تاریخ دروان باستان شهرت دارد به معنی خداوند باد است « وای » -  نام دیگر اوست همان که ما هم در ابیانه وای می گوئیم .

ویونا از دو ریشه  "ویو "  و "نا " تشکیل شده است. " نا " در زبان ابیانه به معنابی جا و مکان است و ویونا یعنی  جایگاه خداوند مقتدر باد

لازم به یادآوری است که مامورین حکومتی برای راحتی کار خود اسامی روستاها را دچار تغییر می کردند و نام فعلی  ابیانه از ابیازن که نام روستایی در اطراف نطنز است توسط مامورین بکار رفته است. مانند بیدهند ( بیتند بوده ) - فرزهند ( فِرزَند ) بوده