واژه نامه الفبایی ساخت واژه

Affix

وند (جزء کوچکی که به ریشه یا ستاک کلمه اضافه می‌شود و معنی یا نقش دستوری آن را تغییر می‌دهد، مانند پیشوند، پسوند)

Agglutinative Language

زبان التصاقی (زبانی که در آن کلمات با چسباندن وندهای متعدد به ریشه تشکیل می‌شوند و هر وند یک معنی یا نقش دستوری خاص دارد، مانند ترکی و فنلاندی)

Allomorph

تکواژگونه (اشکال مختلف یک تکواژ که با وجود تفاوت در ظاهر، یک معنی یا نقش دستوری را بیان می‌کنند، مانند /ان/ و /ها/ برای جمع در فارسی)

Analogy

همسانی، قیاس (فرآیندی که در آن ساختار کلمات جدید بر اساس الگوی کلمات موجود ساخته می‌شود)

Base

: پایه، بن (شکلی از کلمه که وندها به آن اضافه می‌شوند)

Bound Morpheme

تکواژ وابسته (تکواژی که به تنهایی معنی ندارد و باید به یک تکواژ آزاد بچسبد، مانند وندها)

Clitic

: واژه‌بست (جزئی که از نظر دستوری مانند یک کلمه عمل می‌کند اما از نظر آوایی به کلمه مجاور خود متکی است، مانند «-اَش» در «کتابش»)

Compounding

ترکیب‌سازی (فرآیند ساخت کلمات جدید از ترکیب دو یا چند کلمه مستقل، مانند “خودکار”)

Conversion

تبدیل نقش، بدون تغییر شکل (فرآیند تغییر نقش دستوری یک کلمه بدون تغییر در شکل آن، مانند استفاده از “کتاب” (اسم) به عنوان “کتاب کردن” (فعل))

Derivational Morpheme

: تکواژ اشتقاقی (تکواژی که با افزودن آن به یک کلمه، کلمه‌ای جدید با معنی یا نقش دستوری متفاوت ساخته می‌شود، مانند «-گر» در «آهنگر» یا «-ی» در «زیبایی»)

Derivation

اشتقاق (فرآیند ساخت کلمات جدید با استفاده از وندهای اشتقاقی)

Duplication/Reduplication

همسان‌سازی، تکرار واژه (فرآیند ساخت کلمات جدید با تکرار جزئی یا کلی یک ریشه یا ستاک، مانند “چیک چیک” یا “درهم برهم”)

Free Morpheme

تکواژ آزاد (تکواژی که می‌تواند به تنهایی معنی داشته باشد و به عنوان یک کلمه مستقل ظاهر شود، مانند “کتاب”، “دانش”)

Fusional Language

زبان صرفی-ترکیبی (زبانی که در آن وندها می‌توانند چندین معنی یا نقش دستوری را به طور همزمان بیان کنند و مرز بین وندها ممکن است محو باشد، مانند لاتین و عربی)

Inflectional Morpheme

تکواژ تصریفی (تکواژی که به یک کلمه اضافه می‌شود تا اطلاعات دستوری مانند زمان، شخص، شمار، جنسیت یا حالت را بیان کند و نقش دستوری یا معنی اصلی کلمه را تغییر نمی‌دهد، مانند نشانه‌های جمع و فعل)

Inflection

صرف، تصریف (فرآیند تغییر شکل کلمات برای بیان ویژگی‌های دستوری مانند زمان، شخص، شمار، جنسیت)

Infix

میانوند (وندی که در میان ریشه کلمه قرار می‌گیرد، در فارسی رایج نیست اما در برخی زبان‌ها وجود دارد)

خانواده

Internal Change: تغییر درونی (فرآیند ساخت کلمات جدید یا بیان ویژگی‌های دستوری با تغییر در حروف صدادار یا بی‌صدای درون ریشه کلمه، مانند sing -> sang در انگلیسی)

Isolating Language

زبان تحلیلی (زبانی که در آن کلمات معمولاً بی‌وند هستند و روابط دستوری از طریق ترتیب کلمات یا کلمات کمکی بیان می‌شوند، مانند چینی)

Lexeme

واژه، مدخل واژگانی (کوچکترین واحد واژگانی یک زبان که معنی مستقلی دارد و در فرهنگ لغت به عنوان یک مدخل جداگانه ظاهر می‌شود. یک واژه می‌تواند شامل چندین شکل تصریفی باشد، مانند “go”, “goes”, “going”, “went”, “gone” که همگی یک واژه را تشکیل می‌دهند)

Lexical Category

رده واژگانی، طبقه واژگانی (دسته‌بندی کلمات بر اساس نقش دستوری و معنایی آن‌ها، مانند اسم، فعل، صفت، قید)

Morpheme

تکواژ (کوچکترین واحد معنی‌دار زبان)

 * :

 * :

Morphological Process

فرآیند صرفی (روش‌های مختلفی که زبان‌ها برای ساخت کلمات جدید یا تغییر شکل کلمات موجود از آن‌ها استفاده می‌کنند، مانند اشتقاق، تصریف، ترکیب)

Morphology

صرف، ساخت‌واژه (علم مطالعه ساختار درونی کلمات و فرآیندهای تشکیل کلمه)

Paradigm

الگوی صرفی، صرف (مجموعه‌ای از اشکال تصریفی یک کلمه، مانند صرف فعل)

Prefix

پیشوند (وندی که در ابتدای ریشه یا ستاک کلمه قرار می‌گیرد، مانند «نا-» در «ناسالم»)

Productivity

زایایی (میزان توانایی یک فرآیند صرفی برای تولید کلمات جدید در یک زبان)

Root

ریشه (کوچکترین بخش یک کلمه که معنی اصلی آن را حمل می‌کند و نمی‌توان آن را به واحدهای معنایی کوچک‌تر تقسیم کرد)

Stem

ستاک (بخشی از کلمه که وندهای تصریفی به آن اضافه می‌شوند؛ می‌تواند ریشه یا ریشه به اضافه وندهای اشتقاقی باشد.

 * :

 * :

Suffix

پسوند (وندی که در انتهای ریشه یا ستاک کلمه قرار می‌گیرد، مانند «-ها» در «کتاب‌ها»)

Suppletion

واژه‌بنیاد (فرآیندی که در آن اشکال تصریفی یک کلمه از ریشه‌های کاملاً متفاوت می‌آیند و هیچ شباهت آوایی با یکدیگر ندارند، مانند go و went در انگلیسی)

Synthetic Language

زبان ترکیبی (زبانی که در آن کلمات معمولاً شامل چندین تکواژ هستند و اطلاعات دستوری در داخل کلمه بیان می‌شود، برخلاف زبان‌های تحلیلی)

Transfix

: میان‌آویز (نوعی وند که در برخی زبان‌ها (مانند سامی) در میان ریشه قرار می‌گیرد و با آن ترکیب می‌شود تا معنی جدیدی بسازد)

تکی

پذیرش عمومی

Vowel Gradation

تغییر مصوت درونی (نوعی تغییر درونی که در آن مصوت ریشه تغییر می‌کند تا معنی یا نقش دستوری جدیدی ایجاد شود، مانند foot -> feet)