نظریه نیازهای هیجانی جفری یانگ

جفری یانگ ( Jeffrey Young ) متولد ۹ مارس ۱۹۵۰ ، روان‌شناس، روان درمانگر، و استاد دانشگاه اهل ایالات متحده آمریکا است. جفری یانگ فردی است که طرحواره درمانی را بنیان گذاری کرده و توسعه داده است. وی مولف چندین کتاب مهم در زمینه نظریه شناختی رفتاری و طرحواره درمانی است.

جفری یانگ ، پنج تکلیف اصلی دوران کودکی را شناسایی کرده است. طبق نظر وی هر کودک هنگامی که به دنیا می‌آید با 5 نوع نیاز هیجانی روبروست که اگر این نیازها برآورده نشوند، در شخصیت کودک طرحواره های ناسازگاری تشکیل می‌گردد. این نیازها عبارتند از:

1- دلبستگی ایمن

2- هویت، خودمختاری و کفایت

3- ابراز نظر و هیجانات سالم

4- تفریح و شادی

5- محدودیت های واقع بینانه

این نیازها، جهان شمول هستند. همۀ انسانها، این نیازها را دارند، اگرچه شدّت این نیازها در بعضی افراد بیشتر است. فردی که از سلامت روان برخوردار است، می تواند این نیازهای هیجانی اساسی را به طور سازگارانه ای ارضاء کند. گاهی اوقات تعامل بین خلق و خوی فطری کودک و محیط اولیّه، به جای ارضاء این نیازها، منجر به ناکامی می شود. هدف ریشه های تحولی طرحواره های ناسازگار اولیه و درمانی، این است که به بیماران کمک کند تا راه های سازگارانه تری برای ارضاء این پنج نیاز هیجانی بیابند.

این حوزه‌ها شامل آنچه یک کودک نیازمند دیگران است، آنچه که نیاز دارند تا برای انجام دادن یاد بگیرد، و نحوۀ مشارکت است. با مراقبت مطلوب، کودک نیز به شکلی مطلوب در تمام پنج حوزه رشد خواهد کرد.

طرحواره‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که نیازهای دوران کودکی ارضاء نشده باشند .

1- دلبستگی ایمن

این نیاز از بدو تولد وجود دارد. رفتار اعضای خانواده با ما در سنین نوزادی و کودکی در شکل گیری امنیت بنیادین نقش بسزایی دارد. اگر محیط دوران نوزادی و کودکی، امن و باثبات نباشد، به احتمال زیاد یک یا دو طرح واره زیر در ذهن ما شکل می گیرد:

رهاشدگی و بی اعتمادی، بدرفتاری

2- هویت، خودمختاری و کفایت

ارضای این نیاز برای دستیابی به استقلال سالم و جدایی سالم از والدین ضروری است. چنانچه از دوران کودکی به ما مسئولیت داده نشود، ما را به انجام کارهای مستقلانه تشویق نکنند و توانایی های ما را زیر سوال ببرند، احتمالا فرصت شکل گیری طرح واره هایی مثل وابستگی یا آسیب پذیری در ذهن ما مهیا می شود. به تدریج عزت نفس سالمی در ما شکل می گیرد، اما اگر در دوران کودکی از حمایت والدین و همسالان برخوردار نباشیم، احتمال شکل گیری طرح واره هایی مثل نقص/شرم یا شکست وجود دارد.

3- ابراز نظر و هیجانات سالم

در محیط سالم، بچه ها تشویق می شوند نیازها و تمایلات خو را بیان کنند. اگر محیط، مانع این کار شود، بچه ها به تدریج یاد میگیرند نیازها و تمایلات خود را در مقایسه با نیازها و تمایلات والدین، کم ارزش تلقی کنند. اغلب بچه هایی که در این محیط ها بزرگ شده اند خاطراتی از تنبیه و تحقیر دارند و خودشان را کم ارزش تلقی می کنند و دست کم می گیرند. زمانی که جلوی نیاز به خودابرازگری کودک گرفته شود، احتمالا طرح واره های اطاعت و معیارهای سخت گیرانه در ذهن فرد نقش می بندد.

4- تفریح و شادی

چنانچه در دوران کودکی عشق، محبت، همدلی، درک و راهنمایی را از اعضای خانواده و همسالان دریافت نکنیم، به احتمال قریب به یقین یک یا دو طرح واره زیر در ذهن ما نفوذ پیدا می کنند:

محرومیت هیجانی یا انزوای اجتماعی

5- محدودیت های واقع بینانه

چنانچه والدین بسیار سهل انگار باشند و کودک با هیچ گونه محدودیت واقع بینانه ای روبرو نشود، کودک برای نیازهای دیگران پشیزی ارزش قائل نمی شود. اگر در محیط زندگی کودک هیچ گونه محدودیت واقع بینانه ای وجود نداشته باشد، احتمالا طرح واره استحقاق در ذهن کودک شکل می گیرد.

نکته قابل توجه این است که در ارتباط با پنج نیاز اول، چنانچه این نیازها برآورده نشوند، ممکن است یکی از طرح واره ها یا هر دو طرح واره در ذهن کودک نقش ببندد. این حوزه‌ها ملاک‌هایی را برای رشد هیجانی سالم فراهم می‌کنند. البته هیچ‌کس به عنوان کودک (یا بزرگسال) تمام نیازهایش ارضاء نمی‌شود. اما ما با تجارب اولیه شکل می‌گیریم و این بستر هیجانی ماست.

طرحواره درمانی

اگر نیازهای عاطفی اساسی (پایه ای) بیمار در دوران کودکی برآورده نشود، آن گاه طرحواره ها، روش های مقابله و حالت های یاد شده در او امکان گسترش پیدا خواهند کرد. برخی از مهمترین نیازهای عاطفی فرد در دوران کودکی عبارتند از: ارتباط متقابل با دیگران، آزادی یا خودمختاری و … . برای نمونه کودکی که نیازهای برآورده نشده ای در حوزه ارتباط با دیگران داشته باشد (برای نمونه اگر یکی (یا هر دوی) از والدین خود را به واسطه مرگ، طلاق یا مسائل این چنینی از دست داده باشد) به احتمال زیاد دچار طرحواره رهاشدگی خواهد شد.

در طرحواره درمانی جفری یانگ سعی بر آن است تا به بیمار کمک شود با نیازهای عاطفی اساسی برآورده نشده اش کنار بیاید و برای این کار معمولا از دو روش استفاده می شود که عبارتند از:

درمان طرحواره ها با تلاش در جهت کاهش شدت تأثیر خاطرات عاطفی و تغییر دادن الگوهای شناختی مرتبط با طرحواره؛

شناخت و جایگزین کردن روش های مقابله ناهنجار با الگوهای تطبیقی رفتاری.

ریشه‌های ایجاد طرحواره های شخصیتی
دو عامل مهم باعث ایجاد طرحواره ها می شوند:

1- خلق وخوی کودک
2- نوع برخورد والدین با نیازهای هیجانی

اگر کسی خلق و خوی خاصی داشته باشد و در عین حال نیازهای او در زمان خاص برآورده نشوند دچار یکی یا چند مورد از طرحواره ها یا تله های شخصیتی می شود. مثلا کودکی که در خانواده‌ ناامنی بزرگ شده باشد و از جانب اطرافیان محبت کافی ندیده باشد در بزرگسالی دچار کمبود محبت می شود و ممکن است در روابط عاطفی به شدت متزلزل شود و هر از چندگاهی دنبال نیمه گم شده خود باشد و یا حتی برعکس از دیگران فاصله بگیرد که این همان اثرات کمبود محبت است.

بررسی حوزه‌ های طرحواره های ناسازگار اولیه یانگ

جفری یانگ پنج حوزه اصلی را معرفی کرد و بر اساس آنها ۱۸ طرحواره ارائه داد و آن را به عنوان حوزه های طرحواره معرفی کرد. در تست طرحواره یانگ همه این طرحواره ها را در شما ارزیابی میکنیم.

حوزه ۱ : بریدگی و طرد

بیمارانی که طرحواره هایشان در این حوزه قرار دارد، نمی توانند دلبستگی و رابطه عاطفی ایمن و رضایت بخشی با دیگران برقرار کنند.
چنین افرادی معتقدند که نیاز آن ها به ثبات، امنیت، محبت، عشق و تعلق خاطر، هیچ گاه برآورده نخواهد شد.
این طرحواره های در خانواده هایی شکل می گیرد که بی عاطفه، سرد، مضایقه گر، منزوی، تندخو، غیر قابل پیش بینی یا بد رفتار هستند. بیمارانی که طرحواره هایی در این حوزه دارند نمی توانند دلبستگی های ایمن و رضایت بخشی با دیگران برقرار کنند. چنین افرادی معتقدند که نیاز آنها به ثبات، امنیت، محبت، عشق و تعلق خاطر برآورده نخواهد شد.

خانواده های این افراد معمولاً خصوصیات زیر را دارند:

بی ثبات
بدرفتار
سرد و بی عاطفه
طرد کننده
منزوی

براین اساس طرحواره های این حوزه به شرح زیر می باشند:

طرحواره رهاشدگی / بی ثباتی
طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری
طرحواره محرومیت هیجانی
طرحواره شرم و نقص
طرحواره انزوای اجتماعی / احساس بیگانگی

1- رها شدگی / بی ثباتی (ab)

فردی که این طرحواره را داشته باشد نگران این است که عزیزانش را از دست بدهد و تنها بماند و معتقد است که طرف مقابلش اورا ترک خواهد کرد و در آخر تنها خواهد ماند به همین دلیل با کسی وارد رابطه صمیمانه نمیشود اگر هم بشود برای حفظ کردنش او را بشدت کنترل میکند و با کوچک ترین نشانه های ترد شدگی بسیار نگران میشوند و احساس رها شدگی و تنهایی میکند برای مثال اگر به تلفنتان جواب ندهید یا به او کم توجهی کنید فکر میکند دیگر اورا دوست ندارید و میخواهید ترکش کنید و یا به او خیانت میکنید برای همین ثابت کردن عشق و علاقه به چنین افرادی بسیار سخت است، همچنین ممکن است این افراد دچار عشق های بسیار گرم و آتشین بشوند.

رفتار های شاخص افراد داری طرحواره رها شدگی :

وابستگی به افراد مهم و صمیمی زندگی به صورت افراطی

تمایل به محدود کردن و کنترل کردن افراد نزدیک زندگی

حسادت

رقابت کردن با رقیب عشقی خیالی

فردی که این طرحواره را داشته باشد ممکن است به صورت زیر عمل کند:

 از میان افراد غیرقابل دسترس و یا غیرقابل پیش‌بینی همسر یا دوستان خود را انتخاب میکنند. (تسلیم)

به دلیل ترس و نگرانی از رها شدن و یا ترد شدن وارد روابط صمیمی نمی‌شوند. (فرار)

به دلیل ترس از ترک شدن بر طرف مقابل خود مسلط می شوند و دائما او را کنترل میکنند که مبادا رهایشان کند. (جبران افراطی)

2- بی اعتمادی / بدرفتاری (ma)

کسی که دچار این طرحواره باشد مدام در شک و تردید به سر میبرد، او حتی به نزدیک ترین افراد زندگی اش هم اعتماد ندارد و فکر میکند همه آدم های دورو برش در حال نقشه کشیدن، فریب دادن، دروغ گفتن و کلک زدن به او هستند، به همین دلیل با کسی ارتباط صمیمانه برقرار نمیکند. همچنین ازینکه احساسات و افکار خود را با کسی درمیان بگذارد میترسد چون معتقد است که در آخر از این اطلاعات سوء استفاده میکنند و بخاطر همین است که هیچوقت اجازه نمیدهد کسی نزدیکش شود و خودش هم نزدیک کسی نمیشود و اینگونه میشود که حصاری به دور خودش میکشد تا از احتمالات بد جلوگیری کند.

کسانی که در زندگی آنها قرار میگیرند قربانی بدرفتاری و بی اعتمادی های بی مورد او میشوند زیرا همیشه به دنبال دلیل و شواهدی برای اثبات بی اعتمادی خود میگردد. همچنین لازم به زکر است که بدانید با شرکت در تست طرحواره یانگ که در ادامه به آن میپردازیم، شما هم میتوانید میزان این طرحواره را در خود ارزیابی کنید.

افراد این طرحواره ممکن است در روابط عاطفی خود بصورت زیر عمل کنند:

با فردی غیرقابل اعتماد و بدبین وارد رابطه شوند یا ازدواج کنند. (تسلیم)

چون به همه بی اعتماد هستند با هیچکسی وارد رابطه ی نزدیک نشوند. (فرار)

به دیگران بی حرمتی کنند و یا از آنها سوء استفاده کنند. (جبران افراطی)

3- محرومیت هیجانی (ed)

در محرومیت هیجانی فرد در طول زندگی اش به اندازه کافی مورد محبت و پزیرش قرار نگرفته است به همین دلیل همیشه از تنهایی، افسرگی و درک نشدن توسط دیگران شاکی است. این افراد در روابط عاطفی و کاری خود جذب افراد بی‌عاطفه و سرد می‌شوند و یا انتظار عاطفی زیادی از دیگران دارند. بعضی از این افراد هم تمایلی به روابط صمیمی با دیگران ندارند، چون فکر می‌کنند دیگران توجهی به آن‌ها نمیکنند.

سه نوع محرومیت هیجانی وجود دارد:

محرومیت از محبت : کمبود محبت، عاطفه و همراهی.

محرومیت از همدلی : احساس درک نشدن و درمیان نگذاشتن احساس با دیگران

محرومیت از حمایت : احساس نداشتن تکیه گاه و منبع قدرت و هدایت نشدن توسط دیگران

افرادی که محرومیت هیجانی دارند ممکن است مانند موارد زیر عمل کنند :

با افراد سرد و بی عاطفه وارد رابطه میشوند و مورد بی توجهی طرف مقابل قرار میگیرند. (تسلیم)

برای اینکه بتوانند کمبود عاطفی خود را فراموش کنند و از این بی مهری فرار کنند به اعتیاد و یا کار کردن زیاد روی میاورند. (فرار)

بشدت درگیر جلب نظر دیگران هستند و به همین دلیل برای براورده کردن خواسته های دیگران وقت زیادی میگذراند و در آخر به دلیل براورده نشدن نیاز های عاطفی خود از دیگران گله میکنند. (جبران افراطی)

4- نقص / شرم (ds)

افرادی که این طرحواره را دارند حس بی ارزشی میکنند و فکر میکنند در جامعه به هیچ دردی نمیخورند. آنها اصلا انتقادپذیر نیستند و معمولا در حال مقایسه کردن خود با دیگران هستند و احساس میکنند دارای نقص ها و عیب های درونی هستند. چنین فردی فکر میکند کسی دوستش ندارد و از بودن با دیگران احساس نا امنی میکند زیرا معتقد است که اینگونه متوجه نقص ها و عیب های او میشوند به همین دلیل خجالت زده و شرمنده میشود. شما نیز میتوانید با شرکت در تست طرحواره یانگ که در ادامه به آن میپردازیم میزان این طرحواره را در خود یا عزیزانتان ارزیابی کنید.

چنین افرادی ممکن است در روابط خود اینگونه عمل کنند :

در روابط خود همسر یا دوستان سرزنش گر یا انتقاد گر انتخاب میکند. همیشه خودش را زیر دست دیگران قرار میدهد و فکر میکند نمیتواند در کارش پیشرفت کند و موقعیت بهتری داشته باشد. (تسلیم)

احساسات خودش را با دیگران درمیان نمیگذارد زیرا میترسد طرد شود یا مورد تمسخر قرار گیرد. (فرار)

مدام از دیگران انتقاد میکند و سعی میکند موفقیت های دیگران را بی ارزش نشان دهد. (جبران افراطی)

5- انزوای اجتماعی / بیگانگی (si)

افرادی که این طرحواره را دارند اکثرا تنها و گوشه گیر هستند و از ورود به جمع تا حد امکان خودداری میکنند زیرا فکر میکنند که با دیگران فرق دارند و تناسبی با افراد حاضر در جمع ندارند و خود را مطعلق به هیچ گروهی نمیدانند.

این افراد ممکن است بصورت زیر عمل کنند:

در کار های گروهی شرکت نمیکنند. (تسلیم)

از جمع ها و دور همی ها اجتناب میکنند. (فرار)

در کار های گروهی خود را مشتاق نشان میدهد و نقش بازی میکند ولی از درون احساس تعلق به آن را ندارد. (جبران افراطی)

حوزه ۲ : خودگردانی و عمل مختل 

انتظاراتی که فرد از خود و محیط دارد با توانایی های محسوس او برای جدایی، بقاء و عملکرد مستقل یا انجام موفقیت آمیز کارها تداخل می کنند.

خانواده های این افراد معمولاً خصوصیات زیر را دارند:

اعتماد به نفس کودک را کاهش می دهند
گرفتارند
بیش از حد از کودک محافظت می کنند
نتوانسته اند کودک را به انجام کارهای بیرون از خانواده تشویق کنند

براین اساس طرحواره های این حوزه به شرح زیر می باشند:

طرحواره وابستگی
طرحواره آسیب پذیری
طرحواره خویشتن تحول نیافته
طرحواره شکست

6- وابستگی / بی کفایتی (ai)

این افراد فکر میکنند نمیتوانند از عهده انجام هیچکاری بربیایند و حتی در انجام کار های متدوال و روزمره زندگی خود دنبال کسی میگردند که بتواند کمکش کند. همچنین به انتخاب ها و تصمیمات خود اعتمادی ندارند و حس میکنند برای انجام این کار به راهنمایی نیاز دارند.

این افراد ممکن است در زندگی خود اینگونه عمل کنند :

در روابط خود، همسر یا دوستان بسیار کمک کننده و همراه را انتخاب میکنند. (تسلیم)

 در زندگی بی هدف و بی انگیزه است و در محیط کار سهل انگار و بی مسئولیت عمل میکند که ممکن است موجب اخراج او از کار شود. (فرار)

بعضی از این افراد برای اینکه این مشکلشان را حل کنند بصورت افراطی و فشرده کار میکنند تا بتوانند فورا آن را تمام کنند. (جبران افراطی)

7- آسیب پذیری نسبت به بیماری یا ضرر (vu)

در این طرحواره فرد احساس ترس و نگرانی افراطی از وقوع یک فاجعه را دارد و فکر میکند هر لحظه احتمال وقوع آن وجود دارد و نمیتواند مانع آن بشود. این ترس ها بر چند جنبه زیر متمرکز هستند :

 حوادث پزشکی، مانند ابتلا به سرطان یا حمله قلبی.

وقایع هیجانی، مانند روان پریشی یا دیوانه شدن.

سوانح محیطی، مانند وقوع زمین لرزه، سیل، سونامی، ترور شدن، سقوط هواپیما، گیر کردن در آسانسور یا مورد تجاوز قرار گرفتن.

این افراد ممکن است در روابط خود  اینگونه عمل کنند :

از طرف مقابل مدام سوال میپرسد تا از اینکه مشکلی پیش نمی آید مطمئن شود و دائما نگران است و دلشوره دارد که مبادا اتفاقات بدی بیافتد. (تسلیم)

از هر کاری که موقعیت آن ناشناس و نامعلوم است دوری میکند. (فرار)

ممکن است در شرایط خطرناک خود را شجاع و نترس نشان دهد و خود را به خطر بیاندازد. (جبران افراطی)

8- گرفتار / خویشتن تحول نیافته (eu)

کسانی که به این طرحواره گرفتارند اکثرا هویت محکمی ندارند به عبارتی دیگر سست عنصر هستند یعنی وجود خودشان را بسیار وابسته به افراد نزدیک خود میدانند و به نوعی با آنها ادغام شده اند و هویت جداگانه ای ندارند.

رفتار آنها در روابطشان ممکن است بصورت زیر باشد:

بسیار تقلیدکار هستند و همیشه از کارهای افراد مهم زندگی خود تقلید میکنند با کسانی که شخصیت رهبر و مستعدی دارند وارد رابطه میشوند که در رابطه رهبر و فروانروای او باشد. (تسلیم)

وقتی کسی از او انتظار دارد که مستقل شود و از آن شخص دوری میکند. (فرار)

بعضی از این افراد برعکس عمل میکنند و خود را بسیار آزاد و مستقل نشان میدهند و حتی در مواقع سخت که نیاز به کمک و راهنمایی دارند از کسی درخواست کمک نمیکند. (جبران افراطی)

9- شکست (fa)

در این طرحواره فرد احساس شکست خوردگی، ناکامی و بی کفایتی میکند. او دائما خود را با دیگران مقایسه میکند و به این نتیجه میرسد که از هر لحاظ دیگران از او سرتر هستند و به همین دلیل خود را شخصی بی استعداد، نادان و بی لیاقت میداند.

چنین افرادی در روابط خود ممکن است اینگونه رفتار کنند :

در هیچ کاری خود را قبول ندارند و فکر میکنند دیگران کار هارا بهتر از او انجام میدهند. (تسلیم)

هیچ برنامه ریزی و هدفی برای آینده خود و رسیدن به موفقیت ندارد. (فرار)

برخی از این افراد هم تمام تلاش خود را میکنند که بتوانند کار هایشان را بی نقص انجام دهند و آن را با موفقیت به سرانجام برسانند و اگر نتوانند اینکار را انجام دهند دچار اضطراب و استرس زیادی میشوند. (جبران افراطی)

حوزه ۳ : محدودیت های مختل 

نقص در محدودیت های درونی،
احساس مسئولیت در قبال دیگران یا جهت گیری نسبت به اهداف بلند مدت زندگی.
این طرحواره ها منجر به بروز مشکلاتی در رابطه با رعایت حقوق دیگران، همکاری با دیگران یا هدف گزینی و رسیدن به اهداف واقع بینانه می شود.
خانواده های این افراد معمولاً خصوصیات زیر را دارند:
به جای انضباط، مواجهۀ مناسب، محدودیت های منطقی، مسئولیت پذیری، همکاری متقابل و هدف گزینی،
وجه مشخصۀ آن ها، سهل انگاری افراطی، سردرگمی، یا حس برتری است.
براین اساس طرحواره های این حوزه به شرح زیر می باشند:

طرحواره استحقاق
طرحواره خویشتن داری ناکافی

10- استحقاق / بزرگمنشی (et) 

در طرحواره استحقاق، فرد همیشه حس میکند یک سرو گردن از دیگران بالاتر است و به حقوق دیگران احترام نمیگذارد و برای خودش حقوق ویژه ای قائل است.
علایق و خواسته های خودش را به پیروی کردن از سنت و هنجار های جامعه ترجیح میدهد و معمولا هر کاری را در هر زمانی که دوست داشته باشد انجام میدهد.
همچنین سعی میکند نظرات و خواسته هایش را به دیگران تحمیل کند و همیشه بر آنها غالب باشد،
این افراد علاقه زیادی به کسب قدرت و بهترین بودن دارند و برای اینکه بتوانند این نیاز را در خود ارضا کنند همواره در حال رقابت کردن هستند و شما برای اطمینان پیدا کردن از داشتن یا نداشتن این طرحواره در خود یا عزیزانتان میتوانید در تست طرحواره یانگ شرکت کنید.

چنین افراد ممکن است اینگونه عمل کنند :

به افراد مهم زندگی خود بی توجهی و بی اعتنایی میکنند و روابط سرد و بی عاطفه ای دارند. (تسلیم)

اگر در موقعیتی نتواند برتری خود را نشان دهد و خواسته هایش را به کرسی بنشاند، آنجا را ترک میکند. (فرار)

این افراد برخی اوقات هم برعکس عمل میکنند برای مثال برای اینکه بخواهند خود را خیر خواه و متواضع نشان دهند برای دیگران هدیه های گران قیمت میخرند.

11- خویشتنداری / خود انضباطی ناکافی (is)

این طرحواره مربوط به کسانی است که بسیار بی حوصله هستند، هیچ برنامه ریزی مشخصی برای آینده ندارند، در انجام کار ها مسئولیت پذیر نیستند و به خود سخت نمیگرند، لذت های آنی را به لذت اهداف بلند مدت ترجیح میدهند و افراد منظمی نیستند. اگر شما هم اینگونه هستید میتوانید در تست طرحواره یانگ شرکت کنید و میزان این طرحواره را در خود بسنجید.

افرادی که در دام این طرحواره افتاده اند ممکن است رفتار های زیر را در روابط خود داشته باشند :

دائما در حال تفریح و مسافرت یا خوردن هستند و نمیتوانند هیجانات خود را کنترل کنند. (تسلیم)

برنامه ریزی و اهداف خاصی برای آینده خود ندارند و در محیط کار بی توجه و سهل انگار عمل میکنند و به همین دلیل ممکن است از کار اخراج شوند. (فرار)

برخی از این افراد هم برای این که مشکلشان را حل کنند بصورت برعکس عمل میکنند برای مثال برای اینکه بتوانند فورا کارشان را تمام کنند بصورت خیلی فشرده و افراطی آن کار را به اتمام میرسانند. (جبران افراطی)

حوزه ۴ : دگر جهت مندی

تمرکز افراطی بر تمایلات، احساسات و خواسته های دیگران به گونه ای که نیازهای خود فرد نادیده گرفته می شود.
این کار به منظور دریافت عشق پایدار، پذیرش و تداوم ارتباط با دیگران یا اجتناب از انتقام صورت می گیرد.
در این طرحواره ها، فرد معمولاً هیجانات و تمایلات طبیعی خود را پس می زند و نسبت به آن ها ناآگاه است.

خانواده های این افراد معمولاً خصوصیات زیر را دارند:
کودک را با قید و شرط پذیرفته اند و او یاد گرفته است نیاز های خود را فدای نیاز های دیگران کند.

براین اساس طرحواره های این حوزه به شرح زیر می باشند:

طرحواره ایثارگری افراطی
طرحواره اطاعت
طرحواره پذیرش جویی و جلب توجه

12- اطاعت (sb)

کسی که به این طرحواره دچار است فکر میکند اهداف، آرزو ها، عقاید، تمایلات شخصی و احساساتش برای دیگران ارزشی ندارد و به همین دلیل آنها را در روابطش با دیگران بروز نمیدهد.

مهم ترین انواع اطاعت :

اطاعت از نیازها: نشان ندادن و پس زدن تصمیمات، تمایلات و ترجیحات شخصی،

اطاعت از هیجان‌ها: نشان ندادن و پس زدن هیجانات شخصی بخوصوص خشم.

13- ایثارگری (ss)

افرادی که این طرحواره را دارند “نه” گفتن را بلد نیستند و به همین دلیل با اینکه میل به انجام کاری را ندارند باز هم آن را انجام میدهند و خود را قربانی خواسته های دیگران میکنند. این افراد سرلوحه زندگی خود را راضی نگهداشتن دیگران قرار داده اند  و بسیار انسان های رعوف و مهربانی هستند و همیشه با دیگران همدردی میکنند همچنین دوستان بسیار خوبی هستند.

افراد این طرحواره امکان دارد بصورت زیر عمل کنند :

به هدف ها و خواسته های خود اهمیتی نمیدهند و بیش از حد برای دیگران فداکاری میکنند. (تسلیم)

از ترس قربانی شدن برای خواسته های دیگران، با کسی معاشرت نمیکند و از همه دوری میکند. (فرار)

شاید روزی بخاطر اینکه دیگران قدر خوبی ها و فداکاری های او را ندانستند ناراحت و عصبانی شود و تصمیم بگیرد که دیگر برای هیچکس کاری انجام ندهد. (جبران افراطی)

14- پذیرش جویی / جلب توجه (as)

افراد طرحواره پذیرشجویی بسیار به این علاقه مند هستند که مورد تایید و تمجید دیگران قرار بگیرند و نظر دیگران برایشان بسیار مهم است یعنی فرد زمانی احساس ارزشمندی و قدرت میکند که نظر دیگران درباره اش مثبت باشد و دیگران از او تعریف کنند و در غیر این صورت احساس بی ارزشی میکند.

افراد این طرحواره ممکن است بصورت زیر رفتار کنند :

در انجام هر کاری بسیار دنبال جلب توجه دیگران هستند و اگر این اتفاق نیوفتد و مورد بی توجهی از جانب آن شخص قرار گیرند بسیار احساس ناراحتی و بی ارزشی میکنند. (تسلیم)

شاید اگر شخصی را ببینند که بسیار در معرض توجه قرار دارد و همه از آن تعریف و تمجید میکنند احساس حسادت کرده و آنجا را ترک کنند. (فرار)

شاید وقتی میبینند کسی کارش را خیلی خوب انجام میدهد بصورت نامناسبی کارش را بی ارزش جلوه دهد. (جبران افراطی)

حوزه ۵ : گوش به زنگی بیش از حد و بازداری

تأکید افراطی بر واپس زنی احساسات، تکانه ها و انتخاب های خودانگیخته فرد یا برآورده ساختن قواعد و انتظارات انعطاف ناپذیر و درونی شده دربارۀ عملکرد و رفتار اخلاقی که اغلب منجر به از بین رفتن خوشحالی، ابراز عقیده، آرامش خاطر، روابط نزدیک و سلامتی می شود.
خانواده های این افراد معمولاً خصوصیات زیر را دارند:
عصبانیت، توقع و گاهی اوقات تنبیه مشاهده می شود.
در این خانواده ها، بر عملکرد عالی، بی نقص گرایی، وظیفه شناسی، پیروی از قوانین، پنهان سازی هیجان ها، اجتناب از اشتباه تأکید می شود، در عین حال که به لذت، خوشحالی و آرامش اهمیت چندانی داده نمی شود.
براین اساس طرحواره های این حوزه به شرح زیر می باشند:

طرحواره منفی گرایی
طرحواره بازداری هیجانی
طرحواره ملاک های سخت گیرانه ( معیارهای سرسختانه )
طرحواره تنبیه گری

15- منفی گرایی/ بدبینی (np)

افراد این طرحواره بسیار انسان های بدبینی هستند و همیشه نیمه خالی لیوان را میبینند. آنها استاد این هستند که از از کاه کوه بسازند و مشکلات کم اهمیت را بصورت یک فاجعه ببینند، همچنین این افراد تمرکز عمیقی به تمام جنبه های منفی زندگی دارند و از جنبه های مثبت زندگی با غفلت میگذرند و آن ها را نمیبینند.

این افراد در روابط خود در زندگی اینگونه عمل میکنند :

در برخورد با افراد، ویژگی های خوب آنها را کم اهمیت میداند و تنها ویژگی های منفی او را میبیند حتی وقتی جنبه های مثبت آن بسیار بیشتر از جنبه های منفی باشد. (تسلیم)

وقتی مشکلی برایش پیش می آید همه امیدش را از دست میدهد و فکر میکند هیچوقت مشکلاتش تمام نمیشود. (فرار)

برخی از این افراد هم ممکن است پس از مدتی برعکس عمل کنند کنند و بصورت افراطی به مسائل مثبت نگاه کند و به عبارتی دیگر، به فردی مثبت نگر ساده لوح و خیالی تبدیل شوند. (جبران افراطی)

16- تنبیه (pu)

کسانی که دچار طرحواره تنبیه میشوند معمولا افرادی هستند که بخشیدن برایشان بسیار کار دشواری است و با دیگران همدلی نمیکنند و نمیتوانند آنها را درک کنند. این افراد بسیار سخت گیر هستند و معتقدند هرکسی هر خطایی مرتکب شد باید حتما مجازات شود و بخششی در کار نیست!

17- معیار های سخت گیرانه / انتقاد جویی (us)

این طرحواره اکثرا در خانواده هایی به وجود می آید که تحت فشار قرار دارند و دائما در حال عیب جویی از زندگی خود یا دیگران هستند و توقع دارند که همیشه کار ها به بهترین شکل ممکن و در کوتاه ترین زمان انجام شوند در غیر این صورت آن کار دیگر ارزشی ندارد.

این طرحواره معمولا به شکل های زیر خودش را نشان میدهد :

کمال گرایی

قوانین (باید ها)

دغدغه زمان و کار آمدی

این افراد معمولا در روابطشان بصورت زیر عمل میکنند:

از خود و دیگران انتظارات بسیار بالایی دارند و دوست دارند همه کار ها به بهترین نحو ممکن انجام شوند. (تسلیم)

اگر کاری آنگونه که میخواهد پیش نرود کار را به تعویق می اندازد یا اینکه کلا کار را رها میکند. (فرار)

گاهی از همه اهداف و آرزو های بزرگ خود دست میکشد و به یک زندگی بسیار معمولی روی میاورد. (جبران افراطی)

18- بازداری هیجانی (ei) 

بازداری هیجانی یکی از طرحواره های ناسگاری اولیه است که در آن شخص احساس تنهایی، تردشدگی، غم و افسردگی میکند و در کل زندگی اش مورد درک و پذیرش و محبت قرار نگرفته است.
این افراد احساسات و هیجانات خود را بروز نمیدهند، چون میترسند دیگران را ناراحت کنند یا طرد شوند به همین دلیل ممکن است حتی خوشحالی خود را نیز پنهان کنند.
شایع ترین جنبه های بازداری هیجانی :

بازداری از نشان دادن خشم و عصبانیت.

بازداری از بروز احساسات مثبت.

بازداری از نشان دادن آسیب پذیری.

تاکید افراطی بر عقلانیت و استدلالات منطقی.

سرکوب کردن هیجانات

فردی که دچار این طرحواره باشد در روابط و دوستی هایش ممکن است بصورت زیر عمل کند :

احساسات و عواطف را بی اهمیت نشان میدهد و بر استدلالات منطقی تاکید دارد. (تسلیم)

افرادی که هیجانات خود را بروز میدهند بی منطق میداند و از فعالیت های هیجان انگیز دوری میکند. (فرار)

برخی از این افراد نیز برعکس عمل میکنند و بصورت افراطی احساسات و هیجانات خود را بروز میدهند و برای این کار حتی ممکن است تحت تاثیر مواد مخدر و الکل هم قرار بگیرند. (جبران افراطی)

سه سبک مقابله ای ناسازگار:
۱. تسلیم: وقتی بیماران تسلیم طرحواره می شوند به درست بودن طرحواره گردن می نهند و هیچوقت سعی نمی کنند با طرحواره بجنگند یا از آن اجتناب کنند. الگوی طرحواره را تکرار می کنند به طوری که در بزرگسالی تجارب دوران کودکی را دوباره زنده می کنند. آنها از نظر رفتاری افرادی را به عنوان شریک زندگی انتخاب می کنند که به احتمال زیاد مانند والد خشمگین با آنها برخورد کنند.

۲. اجتنابی: وقتی بیماران سبک مقابله ای اجتناب را به کار می برند سعی می کنند زندگی خود را طوری تنظیم کنند که طرحواره هیچوقت فعال نشود. آنها می کوشند با ناآگاهی زندگی کنند انگار که اصلا طرحواره وجود ندارد. از فکر کردن درباره طرحواره اجتناب می کنند. آنها ممکن است به طور افراطی مشروب بخورند، بی بند و باری جنسی داشته باشند، دارو مصرف کنند ، اشتغال به پاکی و تمیزی پیدا کنند.

۳. جبران افراطی: وقتی بیماران این سبک مقابله را به کار می برند می جنگند که طرحواره متضادی داشته باشند. اگر در کودکی احساس بی ارزشی کنند در بزرگسالی تلاش می کنند افرادی کامل و بی عیب باشند. اگر در کودکی مطیع بوده اند در بزرگسالی سعی می کنند رو در روی همه بایستند. جبران افراطی معمولا در چرخه حمله متقابل گرفتار می شود. معمولا چنین افرادی اغراق آمیز و بی ثمر اند.