مورخ کیست و چه وظایفی دارد؟

مورخ یا تاریخ‌نگار، با تمرکز بر رویداد‌های گذشته، مطالعه، نگارش، و تحقیقات مکرر درباره زندگی نسل بشر در دسته‌بندی خود جای می‌گیرند. این تحقیق‌گران حرفه‌ای و هواشناس در حوزه تاریخ شناخته می‌شوند که در توصیف و بررسی آثار گذشته‌ی بشر و همچنین مطالعه دوره‌های زندگی بشر به کار می‌پردازند. اینجاست که مورخان، از علاقه‌مندان و با تجربه‌ترین‌ها به طور هم‌زمان بهره‌مندی می‌کنند و به آن‌ها "مورخ" گفته می‌شود.

تاریخ‌نگاری یکی از رشته‌های علوم انسانی است که دارای یک سابقه چندهزار‌ساله است. هرچند برخی هرودت را به عنوان پدر تاریخ‌نگاری جهان می‌شناسند، اما پیش از او نیز شخصیت‌هایی مانند هومر شاعر و نویسنده یونانی، ایبسا و دیگران وجود داشتند که تاریخ وقایع زمانه و شرح حال ملت‌ها، به شیوه‌های مختلفی به تحریر درآورده‌اند. برخی از تاریخ‌پژوهان باور دارند که تاریخ الزاماً آنچه که تاریخ‌نگاران در آثار خود ذکر می‌کنند، نیست؛ بلکه بسیاری از سنگ‌نبشته‌ها و نقاشی‌های روی دیواره‌های غار‌ها و کوه‌ها نیز نوعی تاریخ‌نگاری محسوب می‌شود که در بین برخی از ملت‌ها در چند قاره جهان رایج بوده است.

بعضی از پادشاهان، فتوحات و تجهیزات خود را به این شیوه به ثبت می‌رساندند تا برای آینده به یادگار بگذارند. نمونه‌های برجسته‌ای از این نوع تاریخ‌نگاری را می‌توان در سنگ‌نبشته‌های دوران هخامنشی یا ساسانی در ایران‌زمین و سایر نقاط کشور مشاهده کرد. به زعم برخی، یونانی‌ها برای نخستین‌بار در تاریخ باستان، وقایع زمان خود را به شیوه‌های روایی و حتی در قالب داستان‌ها و قصه‌ها به نثر درآوردند و هرودت یونانی یکی از معروف‌ترین آن‌ها بود. متفکران و مورخانی همچون ابن‌بطوطه و ناصر خسرو قبادیانی نیز، با سفر و آمد و رفت در اراضی جهان، اطلاعات و آداب و رسوم ملت‌ها را در قالب نویسندگی ثبت کرده‌اند تا برای آینده به یادگار دیگران باقی بماند.

در هر صورت، مطالعه تاریخ و یادگیری از تجربیات گذشته، جذابیتی برای همه انسان‌ها، به ویژه خوانندگان همچون شما دارد. شناخت و شرح فتوحات پادشاهان، وقایع تاریخی و بلایای طبیعی، همراه با درک و تفکر درباره تأثیر این وقایع بر زمان‌های فردا و آینده، برای همه انسان‌ها جذابیت دارد. آشنایی با زندگی تاریخ‌نگاران بزرگ جهان، که عمرشان را برای ثبت وقایع تاریخی اختصاص داده‌اند، نیز از جذابیت ویژه‌ای برخوردار است. در شماره حاضر هفته‌نامه "صوراسرافیل"، معرفی این گروه از مشاهیر تاریخ‌نگاران جهان به خوانندگان عزیز ارائه خواهد شد.

مشاهیر مورخ در یونان باستان

هرودت تاریخ‌نگار دوران باستان یونان

نام کامل این تاریخ‌نگار یونانی  است که به اختصار او را هرودوت نامیده‌اند. بسیاری از تاریخ‌نگاران جهان هرودوت را پدر فن و علم تاریخ‌نگاری می‌دانند. هرودوت متولد سال ۴۸۳ قبل از میلاد مسیح است. زادگاه او را شهر یونان قدیم دانسته‌اند.

هرودت در سال ۴۲۵ قبل از میلاد در سن ۵۸ سالگی چشم از جهان فروبست. پدر هرودت لیکس (Lyxes) نام داشت. هرودت از تاریخ‌نگاران هم‌عصذ فیلسوف یونانی سقراط بود. هرودت را نخستین تاریخ‌نگاری هومری دیگر تاریخ‌نگار معروف یونانی که به روش تحقیقاتی به مسایل تاریخی می‌پرداخت را کناری نهاد و خود مبدع شیوه جدید در این فن تبدیل شد. هرودت با جمع‌آوری و کنار هم نهادن سیستماتیک و نقادانه موضوعات و وقایع تاریخی عصر خود به شرح و بیان آن‌ها می‌پرداخت.

هرچند از هرودت به جز یک کتاب تاریخ بیشتر باقی نمانده و مطالب آن کتاب نیز بیشتر به شرح و بسط جنگ‌های طولانی ایران و یونان اختصاص دارد، اما به اعتقاد تاریخ نگاران همین یک اثر به تنهایی توانسته بخش بزرگ و مهمی از وقایع تاریخی دوران باستان را که بازیگران اصلی آن دو تمدن بزرگ در ایران و یونان بوده‌اند، به تصویر بکشد. در شرح حال زندگی هرودت از او به عنوان کسی که بیشتر عمر خود را به سیر و سفر خصوصا در قلمرو امپراتوری وسیع در ایران باستان سپرده کرده، یاد شده است.

هرودت به سرزمین مصر دوران فراعنه، لیبی، سوریه، بابل، شوش و عیلام و لیدیا نیز سفر کرده است. او در این سفر‌های طولانی به مطالعه در اخوال، روحیات و فرهنگ کشور‌های مورد بازدیدش می‌پرداخت، که به او در نگارش تاریخ وضعیت اجتماعی آن سرزمین‌ها کمک زیادی می‌کرد.