دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی
سفر به عالم مردگان و ارواح از دیرباز مورد توجّه انسان بوده است. از این روی انسان همواره کوشیده است تا به آن جهان سرک کشیده و از آن آگاهی یابد و در این راه، دست به خلق آثار زیادی در قالب سفرنامههای مکاشفهای به دنیای مردگان زده است. در ادبیّات شرق و غرب از گذشته تا کنون، داستانهای بسیاری در این زمینه نوشته شده است. ارداویرافنامه، کمدی الهی و سیاحت غرب از نمونههای این سفرنامهها میباشند که اشتراکات و اختلافاتی با یکدیگر دارند. در این پژوهش که شامل 8 فصل است، به بررسی شباهتها و تفاوتها در میان سه اثر ارداویرافنامه، کمدی الهی و سیاحت غرب پرداخته شده است. فصل اوّل شامل کلیّات، بخش دوّم شامل اندیشه مرگ در میان اقوام مختلف، بخش سوّم شامل معرّفی سه اثر ارداویرافنامه، کمدی الهی و سیاحت غرب، بخش چهارم، پنجم و ششم به ترتیب شامل معرّفی برزخ (دوره بین مرگ و زندگی)، بهشت و دوزخ، فصل هفتم شامل توضیح و چگونگی همیستگان، اعراف و پورگاتوری و چگونگی آنها در هر سه اثر و در نهایت فصل هشتم شامل نتیجهگیری است. پس از بررسی و مقایسه این سه اثر این نتایج حاصل گردید: اندیشه وجود دنیای مردگان و سفر فردی مشخّص به یاری راهنما به آن دنیا، اندیشهای کهن نزد هندواروپاییان بوده است؛ شباهتهای بین این سه اثر میتواند نتیجه تأثیر حافظه جمعی قوم هندواروپایی باشد؛ دو اثر کمدی الهی و سیاحت غرب، به شکل غیرمستقیم میتوانند تحت تأثیر متن کهن ارداویرافنامه باشند؛ تفاوتهای این آثار میتوانند ناشی از تفاوت زمانی نگارش این سه اثر، وقایع زمان نویسندگان و باورهای مذهبی نویسندگان این آثار باشد.