درجات و مراتب کلام

سیدمهدی جلیلی

«نوعی کلام است که مزیت را در نظم زیبای آن همچون اجزای رنگ که با هم درآمیخته اند و به یکدیگر پیوسته و منضم شده اند می‌بینید.و این زیبایی به حدی است که بسیار جالب و خیره کننده است. اما شما به این لحاظ مقام صاحب کلام را بزرگ نمی‌شمارید، و از این جهت حکم به مهارت و قدرت او نمی‌کنید مگر هنگامی که تمام آن قطعه را کاملاً بررسی نمایید، و مهارت گوینده را در تعدادی از ابیات مشاهده کنید. نوع دیگر کلامی است که زیباییش دفعة افکار شما را احاطه می‌نماید، و از جهت لطافت و کم نظیری به گونه ای است که چشم شما را پر می‌کند؛ تا جایی که تنها از یک بیت به مقام فضل و مهارت گوینده ی آن پی می‌برید، و به قدرت بیان او اعتراف می‌کنید. تا جایی که اگر گوینده ی آن را نشناسید می‌گویید این بیت از شاعری تواناست، و می‌گویید این هنر از قدرت هنرمندی ماهر به وجود آمده است. این هنر همان مطلبی است که وقتی بیتی را می‌خوانید دست را روی کلمه ای می‌گذارید و می‌گویید: این کلمه است، این کلمه است. هر شعری که این چنین  باشد شعری است در درجه ی عالی، و کلامی است پر ارج، و اسلوبی است بلند پایه و ارزنده.»