دانش، بیان و شعر

سیدمهدی جلیلی

در ارزش دانش: 
«هر کار نیکی کلیدش تنها دانش است، و هر عمل قابل ستایش چراغش از دانش افروخته می‌شود. تنها دانش است که درست پیمان است در آن هنگام که هر دوستی بی‌وفایی می‌کند، و تنها دانش است که مورد اعتماد است در آن هنگام که به هیچ ناصحی اطمینان نمی‌شود.» ص8 
در فضیلت علم بیان: 
«با این توصیف هیچ علمی را نمی‌بینی که ریشه‌اش استوارتر و شاخه‌اش بلندتر و میوه‌اش شیرین تر و گلش خوشبوتر و ثمره‌اش شریف تر و خورشیدش نورانی تر از علم بیان باشد؛ علمی که اگر وجود نداشت هرگز نمی‌دیدی که زبانی بافت سخن را با رنگ ها و نقش های گوناگون بیاراید، و گوهر لفظ را به شکل های زیبا درآورد و از آن زیورهای گرانبها سازد. از دهان مروارید و از زبان سحر خارج کند، شهد گرد آورد، و شکوفه ها و گل های تازه به تو دهد، و میوه های شیرین و شاداب از این درخت چیده در پیش تو نهد. آری، علم بیان است که اگر کرم و عنایتش به علوم نبود، و به آنها صورت و شکل نمی‌داد علوم در پرده می‌ماندند، و هیچ گاه چهره ی آنها بر ما آشکار نمی‌شد. مع ذلک تو هیچ یک از علوم را نمی‌بینی که به آنها ستم شده باشد آن چنان که به علم بیان ستم شده است! چه مصیبت ها که برای آن پیش آمده، و چه خطاها که در باب معنی و مقصود این علم به افکار عده ای راه یافته است! آری در این راه اعتقادهای فاسد و گمان های نازیبایی به اذهان و نفوس گروهی وارد شده، در این باب جهلی بزرگ و لغزشی زشت بر آنها چیره گشته است. 
عده ی زیادی را می‌بینی که برای علم بیان بیش از آنچه برای اشاره با سر و چشم و انگشتان تصور می‌شود معنی دیگری را قایل نیستند، و می‌گویند: علم معانی تنها همان خبر و استخبار و امر و نهی است. و هر یک از اینها لفظی دارد که برای آن معنایی تعیین شده است، و آن را دلیل بر آن معنی قرار داده اند، بنابراین هرکس به اوضاع ( وضع لغوی) زبانی از زبان ها خواه عربی یا فارسی آشنا باشد، و معنی و مقصود هر لفظی را بداند و زبانش هم او را یاری دهد چنین شخصی در آن زبان فصیح و زبان آور است.»  
در ارجمندی شعر: 
«هرکس که جویای ادب و شرف و بزرگی است، و خواهان گفتارها و کردارهای نیکوست، شعر دراین راه برای او چراغی است تابان و رایتی است برافراشته، و همچون راهبر و استادی است که انسان را از هر نوع جهالت و انحراف حفظ می‌کند، و موانع پیشرفت را از سر راه او برمی‌دارد. همچنین شعر کسی را که از فضایل انسانی به دور مانده، در کسب صفات پسندیده بی رغبت شده است به مکارم اخلاق دعوت می‌کند، و به داشتن صفات عالی تشویق می‌نماید، و عواطف او را در راه تحصیل کمالات اخلاقی برمی‌انگیزد، و  کارهای نیک را به او معرفی می‌کند. خلاصه آن که، شعر برای انسان هم ناصح خوبی است و هم مربی شایسته و دلسوز.»