بررسی تبدیلات پسوندهای ترکی چوواشی و ترکی آذربایجانی

بررسی تبدیلات  پسوندهای ترکی چوواشی و ترکی آذربایجانی نیز جالب است:
"آولان + آز" در چوواشی معادل "ائولن +مک" در آذربایجانی یعنی ازدواج کردن
"بیر+از" در چوواشی معادل "بیر+مک" یا "ورمک" در آذربایجانی یعنی دادن
"بول+از" در چوواشی معادل "بول+ مک" یا "بولماخ" در آذربایجانی یعنی پیدا کردن
"کوواک" در چوواشی معادل "گوک" در آذربایجانی یعنی آبی کبود
"خووار" در چوواشی معادل "کوچ" در اذربایجانی یعنی ترک کردن، انتقال یافتن
"ایویل" در چوواشی معادل "اوغول" در آذربایجانی یعنی فرزند پسر
مثال های دیگری از تبدیلات آواشناختی بین دو زبان چوواشی و آذربایجانی:
"ویلیم" در چوواشی معادل "اولوم" در آذربایجانی یعنی مرگ
"وودا" در چوواشی معادل "اودون" در آذربایجانی یعنی زعال چوب
"وورز" در چوواشی معادل "ووروز" در آذربایجانی یعنی جنگ، زدن
"وورو" در چوواشی معادل "اوغری" در آذربایجانی یعنی دزد
"ووت" در چوواشی معادل "اوت" در اذربایجانی یعنی اتش
تبدیلات آواشناختی بین ترکی چوواشی و ترکی آذربایجانی موضوع جالبی است. مثل تبدیل "ک" به "ب"، تبدیل "پ" به "ب"، تبدیل "خ" به "ق" و غیره:
"پالدیر" در ترکی چوواشی معادل بالدیز در ترکی آذربایجانی به معنای خواهر شوهر. 
"پیلدیر" در ترکی چوواشی معادل "بیلدیر" در ترکی آذربایجانی به معنای سال پیش 
"کو" در ترکی چوواشی معادل "بو" در ترکی آذربایجانی یعنی "این".
"کیریله" در ترکی چوواشی معادل "باریلاخ" در ترکی ساکایی سیبری به معنای بالوان یا پهلوان یا خدای قرقیزها
"یون" در ترکی چوواشی معادل "قان" در ترکی آذربایجانی است به معنای خون. خون یا یون یا قان وام واژه های فارسی است که از ترکی اقتباس شده است. خون از واژه های پهلوی است و این هویت ترک اشکانیان را نشان میدهد.
یور در ترکی چوواشی معادل کار/قار در ترکی آذربایجانی است به معنی برف
"یول" در چوواشی معادل "گال" در ترکی به معنای ماندن است
"خورا" در چوواشی معادل "کارا" در ترکی یعنی سیاه
"سیونات" در چوواشی معادل "کانات" در ترکی یعنی بال پرنده
"سیوک" در چوواشی معادل "یوک" در ترکی یعنی بار، محموله
"سیور" در چوواشی معادل "یاز" در ترکی یعنی بهار 
"چومور" در چوواشی معادل "یومور" در ترکی یعنی گرد

sjimarda  در چوواشی معادل یومورتا در ترکی یعنی تخم مرغ
"تولوک" در چوواشی معادل "توس" در ترکی یعنی غصه
"کومول" در چوواشی معادل "گوموش" در ترکی یعنی نقره
"چیری" در چوواشی معادل "دییری" در ترکی یعنی زنده
"خیر" در چوواشی معادل "قیز" در ترکی یعنی دختر
"زیر" در چوواشی معادل "سیز" در ترکی یعنی تو
اوز در چوواشی معادل آچ در ترکی است یعنی باز کن
اوت در چوواشی به معنای آت در ترکی یعنی پرتاب کن. 
توو در چوواشی معادل داغ در ترکی یعنی کوه
ویر در چوواشی معادل اور، اوراماخ در ترکی یعنی چیدن، برداشتن
توز در چوواشی معادل دوز در ترکی یعنی صبر کردن
پوز در چوواشی معادل پیس در ترکی یعنی بد
تینیز در چوواشی معادل تنگیر، دنگیز،  دنیز در ترکی یعنی دریا




در ترکی چوواشی به رنگین کمان، صلوات کیبری (به ترکی آذربایجانی صلوات کورپوسی) یعنی پل صلوات می گویند :) همان صلوات مسلمانان

ترکان چوواش در پاییز جشنی دارند که به : کور - سیری معروف است. گوز به ترکی یعنی پاییز. سیری یعنی شراب. کور - سیری یعنی شراب پاییز

در ترکی چوواشی وسط ماه ژوئن و جولای موسوم به : 
خیر آییک ، به ترکی آذربایجانی: قیز آیی یعنی ماه دختر
رسم است که در این ماه که گندمها و غلات شکوفا می شوند، ازدواج ها را  ترتیب می دهند

در پیشانی ترکان چوواش مثل ترکان ایغور غربی چین  و  ترکان جاغاتای ، باسک، و سایرین نواری می بندند که  ترکان چوواش به این نوار :
khospa از ریشه ی قاش (ابرو) + باغ یا باغلاما
در زبان باسک به این نوار :
kasman ار ریشه ی قاش
ترکان جاغاتای به این نوار:
Kasbag  از ریشه ی قاش + باغ یا باغلاما
می گویند. یعنی سربندی که روی ابروان می بندند
این لباس رابطه ی کهن زبان باسک غیر هند و اروپایی را با زبان ترکی غیر هند و اروپایی به روشنی نشان می دهد. هر دوی این زبانها التصاقی و اوراسیایی و باستانی هستند.