یسن های اوستایی

یَسن تحت اللفظی به معنی «پرستش و نیایش» و از نظر اشتقاق لغوی با کلمات جشن و ایزد فارسی هم ریشه است. گاهان و یَسن‌های هفت فصل در میان یَسن‌ها قرار دارند؛ بنابراین، با محاسبه این بخش‌ها تعداد یسن‌ها ۷۲ تا است و اگر این بخش‌های قدیم تر را جداگانه به‌شمار آوریم، تعداد آن‌ها ۳۸ تا است. همه یسن‌ها را در روحان، با عنوان زوت و راسپی، در مراسم دینی یَسنا (یَزِش) که طی آن شیره گیاه مقدس هوم فشرده می‌شود و با شیر دعا خوانده مخلوط می‌گردد، می‌خوانند. مطالب یشن‌ها به‌طور کلی از این قرار است:

• یسن ۱ تا ۸ شامل ذکر ایزدهایی است که به شرکت در مراسم یسنا خوانده می‌شوند و نثارهایی که به آن‌ها تقدیم می‌گردد.
• یسن ۹ تا ۱۱ هوم یَشت نامیده می‌شود. در یسن ۹ که به صورت گفتگویی میان اَهورَه مَزدا و زرتشت است، به توصیف و اهمیت شیره گیام هوم و ذکر کسانی که به فشردن این گیاه و فراهم آوردن شیره آن برای مراسم یسنا پرداخته‌اند و پسری که به پاداش آن به هر یک اعطا شده‌است، اختصاص دارد: ویوَنگهان پدر جمشید، آثویَه (اَثفیان) پدر فریدون، ثریتَه (اثرط) پدر اُورواخشیَه و گرشاسب و پورشسب پدر زرتشت. یَسن ۱۰ در ستایس هوم و یسن ۱۱ شامل نفرین گاو و اسب و هوم بر کسانی است که مطابق آیین با آن‌ها رفتار نمی‌کنند و دربارهٔ سهمی است که از نثار مراسم یَسنا به ایزد هوم اختصاص دارد.
• یسن ۱۲ و ۱۳ شامل دعای اقرار به دین مزدیسینی (زرتشتی) است و مختصات زبانی اوستای گاهانی را دارد.
• یسن ۱۴ تا ۱۸ دعاهایی است متضمن نام ایزدها.
• یسن ۱۹ تا ۲۱ بغان یَشت نام دارد و تفسیری است بر سه دعای معروف.
• یسن ۲۲ تا ۲۶ دعاهایی است متضمن نام ایزدها.
• یسن ۲۷ متن دعاهای سه‌گانه مذکور در یسن‌های ۱۹ تا ۲۱.
• یسن ۲۸ تا ۳۴. نگاه کنید به گاهان.
• یسن ۳۵ تا ۴۱. نگاه کنید به یسنای هَپتنگهایتی.
• یسن ۴۲ در ستایش عنصرهایی است که در آیین یسنا مانند هوم، شیر، گوشت، آب و گیاه به کار می‌روند.
• یسن ۴۳ تا ۵۱. نگاه کنید به گاهان
• یسن ۵۲ در ستایش اَشه (راستی) است.
• یسن ۵۳. نگاه کنیه به گاهان.
• یسن ۵۴ متن دعای زرتشتی به نام آایریماایشیو.
• یسن ۵۵. نگاه کنید به ستایش گاهان.
• یسن ۵۶ درخواست توجه از سوی ایزدها.
• یسن ۵۷ سروش یَشت نام دارد و به توصیف و ستایش سروش، ایزد نظم و انضباط دینی، اختصاص دارد و از نظر ساخت به مهر یشت همانند است و بخشی از آن از این یشت اقتباس شده‌است.
• یسن ۵۸ در ستایش نماز است.
• یسن ۵۹ تکرار دعاهای ۱۷ و ۲۶ است.
• یسن ۶۰ مشتمل بر یک سلسله دعا برای اقامتگاه‌های راستکارها است.
• یسن ۶۱ در مدح دعای اَهُونَوَر وُهُو، یِنگهِه هاتام و آفرینگان دَهمان و وصیت دیوزدایی آن‌ها است.
• یسن ۶۲ در ستایش آتش است.
• یسن ۶۳ تا ۶۹ دعاهایی است که در آیین فراهم آوردن آب تقدیس شده باید خوانده شود.
• یسن ۷۰ تا ۷۲ مشتمل بر یک سلسله دعاها است.