نظریات مربوط به پوچ انگاری

وقتی صحبت از پوچ گرایی در دوران معاصر می‌شود، معمولا ۲ نظریه پیشرو را مطرح می‌کنند: نیهیلیسم وجودی و کیهانی. این ۲ نظریه از بقیه رایج‌ترند و در موقعیت‌های مختلف استفاده می‌شوند، اما پوچ انگاری ۵ شکل دارد و با ۵ نظریه مختلف بیان شده است.

۱. نهیلیسم وجودی

بر اساس این نظریه، زندگی هیچ ارزش و معنای ذاتی‌ای ندارد. پوچ‌گرایان وجودی معتقدند که زندگی انسان در جهان هستی بی‌اهمیت و بدون هدف است، بنابراین خود انسان باید از طریق آزادی انتخابی که دارد در زندگی‌اش معنا بسازد.

نهیلیسم وجودی معمولا با رفتارهای تکانشی، مخرب و خودکشی همراه است. به‌تازگی این شکل از پوچ گرایی در فرهنگ و آثار ادبی معاصر نمایان شده است.

۲. نیهیلیسم کیهانی

پیروان این مکتب فکری معتقدند که در جهان هستی هیچ معنایی برای یافتن حقیقت وجود ندارد. طبق این نظریه، هر معنایی که انسان ایجاد می‌کند مانند عشق، خانواده، آزادی و شادی، مفهومی تخیلی است که برای مقابله با سختی‌ها و مشکلات به‌ کار می‌رود و ما همه فقط منتظر مرگ هستیم. به‌ همین دلیل معمولا از این نظریه به‌عنوان مرحله بعدی خداناباوری یاد می‌کنند.

۳. نیهیلیسم اخلاقی

بر اساس این نظریه، درست یا غلط واقعی یا ملموس وجود ندارد. این نظریه از ۳ دیدگاه اصلی تشکیل شده است:

• نااخلاق‌گرایی: به‌معنی رد کامل تمام اصول اخلاقی و تصمیم برای زندگی بدون اخلاق.
• ذهنیت‌گرایی اخلاقی: یعنی تمام احکام اخلاقی صرفا فردی، اختیاری و ذهنی‌اند. در واقع اخلاق توسط شخص تعیین می‌شود و بر اساس نظرات، احساسات و سلایق شخصی است. در نتیجه هیچ درست یا غلط مطلقی وجود ندارد و قضاوت‌های اخلاقی به توجیه یا انتقاد منطقی نیازی ندارند.
• خودگرایی: هرکس تنها به خودش متعهد است و نباید درباره هر رفتاری که منافع خصوصی‌اش را به خطر نمی‌اندازد نگران باشد.

۴. نهیلیسم معرفت‌شناختی

معرفت‌شناسی شاخه‌ای از فلسفه است که با نظریه شناخت یا معرفت سروکار دارد. بر اساس نظریه نهیلیسم معرفت‌شناختی، دانش وجود ندارد و اگر هم وجود دارد برای انسان دست‌نیافتنی است. به‌ همین دلیل است که دانش همیشه با شک و تردید فراوان همراه است.

۵. نیهیلیسم سیاسی

شکلی از پوچ انگاری است که پیروانش معتقدند برای پیشرفت‌ در آینده باید تمام نهادهای اجتماعی، سیاسی و مذهبی موجود نابود شوند. به‌نظر آنها نظام‌های موجود به قدری فاسدند که هیچ امیدی به اصلاح آنها نیست.