نسخه شناسی کتاب تاریخ جرجان عربی

نسخه اصل

اين کتاب که به زبان عربي مي باشد تنها يک نسخة اصلي دارد و در جهان نسخه ديگري وجود ندارد اين نسخه خطي در کتابخانة دانشگاه معروف اکسفورد در بوردلين انگلستان قرار دارد شمارة نسخه لاد 276 بر روي برگة سفيد به انگليسي در آن تصريح گشته که اين کتاب جزو مستملکات خزانه وليم لاد اسقف اعظم کليساي معروف کنتربري و رئيس دانشگاه اکسفورد در سال 1638/ م بوده است و معرفي اين نسخه در فهرست نسخ خطي توسط مستشرق بزرگ و دانشمند معروف پرفسور کرنکو عضو دائره المعارف عثماني نمونة عکسي تهيه گرديد و آن مشتمل بر 224 برگه در قطع 5/4 × 7 اينچ و در هر صفحه 21 سطر با خط يبا و واضح نسخ مي باشد روي لوحة نسخه يعني اولين برگه اسم کتاب و سند آن به نويسنده و تصوير 45 وجود دارد. در حواشي لوح با خطوط گوناگون اسامي کساني که نسخه را صاحب و يا مطالعه و نقل و استفاده کرده اند ذکر گشته است. مهمترين اين حواشي ترجمه مولف به قلم امام تاج الدين احمد بن عبد القادر بن احمد ابن مکتوم بن احمد بن محمد القيسي الدمشقي الحنفي متوفي به سال 749 مي باشد که يادآور شده است اين نسخه را خريدار نموده است. در خاتمه کتاب بر روي برگه 224- ب ناسخ (نسخه نويس) اسم خود را و همچنين تاريخ استنتاخ را نوشته است.« کتبه العبد الفقير الي رحمه ربه محمد بن نصرالله بن علي الناسح و کان الفراغ منه في الخامس و العشرين من شهر صفر سنه تسع و ثماتين و ستمائه» (689)

ج: کيفيت تصحيح

از آنجا که بيش از يک نسخه در اختيار مصحح نبوده است نبودن يک نقطه و يا پاک شده خط و سفيدي پديد آمده مصحح را دچار مشکلاتي نه چندان آسان مي کند بنابراين تصحيف و تحريف در چنين نسخه اي قابل پيش بيني خواهد بود مخصوصاً که رجال کتاب و افراد نامبرده در اين کتاب در کتب مشابه ديگر آن مانند (التهذيب و الميزان) به چشم نمي خوردند و در اين کتاب اسامي و القاب و انساب عجيبي وجود دارد که واقعاً غريب و ناآشناست به همين جهت مشکلاتي که مصحح با آن روبرو بوده است آشکار مي گردد مصحح آن گونه که خود ذکر کرده است به علت ضيق وقت و استعجال چاپ حد المقدور در تصحيح اخطاء کوشيده است ليکن در مواردي که براي تصحيح کلمه اي قرينه اي نيافته باشد به همان شکل باقي گذاشته است در اين حال علامت سؤال قرار داده تا نشان شک و ترديد مصحح باشد. مسئولين تصحيح اين نسخه در زمان رياست نواب علي ياور جنگ بهادر سرپرست دانشگاه عثمانيه و رئيس اداره صورت گرفته دکتر محمد نظام الدين معاون دانشگاه نيز تلاش هاي خود را دريغ نکرده اند تصحيح و مقدمه تحت نظر ايشان صورت پذيرفته است و براي نخستين بار در چاپخانه دائره المعارف عثمانيه- حيدرآباد- دکن هندوستان به سال 1369-1950 ميلادي در 518 صفحه متن به علاوه مقدمه و فهرست چاپ شده است.