ملاحظاتی در باره زنان سرپرست خانوار

زن سرپرست خانوار کیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

بر اساس جمع‌بندی مطالعات انجام شده در زمینه زنان سرپرست خانوار، بی‌سوادی و کم‌سوادی، میانسالی و سالخوردگی و غیرشاغل بودن یا اشتغال در مشاغل غیر رسمی و کم‌درآمد از ویژگی‌های پررنگ زنان سرپرست خانوار است.
مطابق اطلس وضعیت زنان سرپرست خانوار، نیمی از زنان سرپست خانوار بی‌سواد هستند، در حالی که از هر ۶ مرد سرپرست خانوار تنها یک نفر بی‌سواد است. به علاوه، تحصیلات زنان سرپرست خانوار با سن و محل زندگی آنها در ارتباط است. به طوری که میزان بی‌سوادی با افزایش سن و سکونت در مناطق روستایی افزایش می‌یابد. این در حالی است که بیش از یک سوم زنان سرپرست خانوار با سواد در مقابل یک چهارم مردان سرپرست خانوار باسواد، تحصیلات ابتدایی دارند.همچنین اشتغال منقطع، الگوی رایج در میان زنان سرپرست خانوار متعلق به طبقه پایین و اشتغال دائم یا بیکاری الگوی رایج در میان زنان سرپرست خانوار طبقه متوسط و بالا است. بنابراین اغلب زنان سرپرست خانوار یا بیکارند و یا دارای مشاغل نیمه وقت، غیر رسمی و کم درآمد هستند.

یکی دیگر از ویژگی‌های بارز زنان سرپرست خانوار، بی‌همسری است که به طور مشخص بر اثر فوت همسر رخ می‌دهد. به رغم آنکه طی ۵ سال منتهی به پایان بازه زمانی بررسی یعنی سال ۹۸، از سهم این گروه کاسته و به سهم زنان سرپرست خانوار بی‌همسر در اثر طلاق و هرگز ازدواج نکرده افزوده شده است.

زنان سرپرست خانوار از کجا آسیب می‌بینند؟

اغلب آسیب‌های زنان سرپرست خانوار در حوزه‌های روان‌شناختی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. بر اساس مرور مطالعات انجام شده، زنان سرپرست خانوار در بسیاری از موارد بیش از آنکه از نظر مادی آسیب‌پذیر باشند، از نظر روانی و اجتماعی آسیب‌پذیر هستند.
بنابراین، فقر این افراد به مراتب فراتر از فقر مادی و مساله تامین امکانات ضروری آنها است و شامل جنبه‌های وسیع‌تری چون دسترسی به فرصت‌ها، حق انتخاب، اتکا به خود، اعتماد به نفس، توانایی و امکان مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی است. به این ترتیب، منشا محرومیت‌ها و آسیب‌های زنان سرپرست خانوار را نمی‌توان فارغ از تاثیر جامعه و خانواده تحلیل کرد. به عبارت دیگر توانمندسازی زنان مستلزم برداشتن موانع و تحول در کلیه نهادهایی است که زنان را از بدست آوردن توانمندی‌های خود باز می‌دارند.

همچنین پژوهش‌های انجام شده در حوزه آسیب‌پذیری زنان سرپرست خانوار نشان می‌دهد که این افراد دارای شبکه اجتماعی ضعیف و محدود به شبکه خویشاوندی هستند و حضور آنها در عرصه‌های عمومی محدود است. مخدوش شدن روابط اجتماعی علاوه بر برهم زدن تعادل روانی، امکان دریافت حمایت‌های اجتماعی این افراد را کاهش می‌دهد. همچنین آنها با نگرش منفی از سوی زنان غیر سرپرست خانوار نیز مواجه هستند.