معرفی پایان نامه زیبایی‌شناسی آثار منظوم سغدی، پارسی و پارتی در دوره میانه

زیبایی‌شناسی آثار منظوم سغدی، پارسی و پارتی در دوره میانه

 دکتری تخصصی (PhD)

 1391

 موضوع: زبانشناسی

 پدیدآور: عباس آذرانداز استاد راهنما: زهره زرشناس استاد مشاور: کتایون مزداپور استاد مشاور: ابوالقاسم رادفر

 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده زبانشناسی

آثار منظوم دوره میانه در ایران که عمدتأ به زبان‌های فارسی میانه و پارتی باقی مانده‌اند، به دو دسته اشعار جامعه زردشتی و سرودهای مانوی تقسیم می‌شوند. برخی از مهم‌ترین آثار جامعه زردشتی، چون یادگار زریران و درخت آسوری میراث سنت شفاهی دوره اشکانی است، و برخی چون اندرزنامه‌های منظوم به ادبیات توده تعلق دارد، و اشعار اندکی نیز دارای ماهیت دینی هستنند. سرودهای مانوی نیز دو دسته‌اند، سرودهای ستایشی که به شیوه یشت‌ها سروده شده، و دسته دوم سرودهای عرفانی که مضمون آن‌ها جدایی روح انسان از اصل خود است. اشعار مانوی به زبان‌های فارسی میانه و پارتی سروده شده‌اند و ترجمه‌هایی پراکنده نیز از این اشعار به زبانسُغدی در دست است.در این رساله، اشعار فارسی میانه، پارتی و ترجمه‌های موجود سُغدی آن‌ها، اعم از زردشتی و مانوی از لحاظ زیباشناختی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. در بخش اشعار جامعه زردشتی به اندرزنامه‌های منظوم، یادگار زریران و درخت آسوری پرداخته و بقیه اشعار معرفی شده‌اند؛ و در بخش سرودهای مانوی، بلاغت اشعار مانویان به زبان‌های فارسی میانه، پارتی و سغدی مورد تحلیل قرار گرفته است. بررسی صورت گرفته نشان می‌دهد که اشعار زردشتی و مانوی علی‌رغم مشترکات در مواردی چون وزن و قافیه، در استفاده از جلوه‌های بلاغی با یکدیگر تفاوت دارند، این تفاوت یا به دلیل نوع ادبی آن‌ها (حماسی، تعلیمی یا غنایی) پدید آمده، یا به سبب مضمون و درون‌مایه متفاوت دو گروه اشعار بوده و یا از نفوذ عناصر بیگانه در شعر مانوی ناشی شده است. این عوامل موجب شده که در اشعار مانوی توجه بیشتری به عناصر حوزه بیان و بدیع چون تشبیه، استعاره، تمثیل و موسیقی‌های لفظی و معنوی کلام شده است، در حالی که در اشعار جامعه زردشتی قدرت تنظیم، وصف و اغراق چشمگیرتر، عاطفه قوی‌تر و پیوند با اجتماع بیشتر است. شعر دوره میانه به منزله حلقه اتصال بین شعر باستان و شعر فارسی، از یک سو ادامه‌دهنده سنت‌های اشعار باستانی چون گاهان و یشت‌هاست، از سوی دیگر نمودار پیشینه بسیاری از گرایش‌های ایرانی به عناصر زیبایی‌آفرین در شعر است.