معرفی پایان نامه بازنمایی تاریخ ایران باستان در ترجمه

بازنمایی تاریخ ایران باستان در ترجمه

 دکتری تخصصی (PhD)

 1402

 پدیدآور: زینب امیری استاد راهنما: فرزانه فرحزاد استاد مشاور: حسین ملانظر

 دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی

تاریخ‌نگاری یکی از رشته‌هایی است که زمینه‌های نظری و عملی مشترکی با رشته‌ی مطالعات ترجمه دارد. تاریخ‌نگاری ایران باستان، به‌ویژه هخامنشیان (550-330 پیش از میلاد)، عرصه‌ی مناسبی برای بررسی از دریچه‌ی ترجمه در معانی گوناگون، زبانی، فرهنگی، مردم‌شناختی و غیره است. به استثنای سنگ‌نوشته‌ی سه زباننه‌ی داریوش اول در کوه بیستون و برخی سنگ‌نوشته‌های نو بابلی (مانند استوانه‌ی کوروش)، هیچ گزارش تاریخی رواییِ مکتوبِ بومی‌ای از اوایل امپراتوری هخامنشی باقی نمانده است (مثلاً رجوع کنید به لکوک، 1997/2010). بنابراین، آگاهی از این دوره‌ی تاریخی عمدتاً برگرفته از دیگر سنت‌های تاریخی معاصر و یا متعاقبِ آن، مانند منابع کلاسیک یونانی، منابع کتاب مقدس، متون پهلوی، منابع فارسی-عربی، منابع نو زرتشتی، و سرانجام منابع اروپایی مدرن، است. بنابراین پژوهش حاضر بر آن است تا ردپای ترجمه را در وجوه مختلف زبانی (درون/بین زبانی) و فرهنگی (مردم شناختی) آن در منابع تاریخ‌نگاری (اعم از مردم‌شناختی و باستان‌شناختی) هخامنشیان بررسی کند. همچنین این مطالعه بر آن بود تا تا بازنمایی هخامنشیان را در منابع تاریخی نامبرده آشکار کند. نتایج پژوهش نشان داد که ترجمه در تمام منابع تاریخ نگاری هخامنشیان وجود دارد، تا جایی که می‌توان ادعا کرد که آگاهی تاریخی از این دوره‌ی باستانی کاملاً ترجمه شده است. تاریخ هخامنشیان صرفاً متعلق به ایرانیان نیست، بلکه بخش مهمی از تاریخ غرب است. هخامنشیان یک تاریخ جهانی دارد که از طریق ترجمه تولید و پخش شده است. اروپاییان مدرن با خواندن ترجمه‌های تاریخ‌های کتاب مقدس و متون یونانی-رومی به زبان لاتین و سپس به زبان‌های محلی مدرن، بسیار تحت تأثیر قرار گرفتند و از ایران دیدن کردند. در ایران، ترجمه دگرگونی عظیمی را در تاریخ‌نگاری جدید ایرانی برانگیخته و منجر به پیدایش سبک تاریخ‌نگارانه‌ی تازه‌ای به نام تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه/ باستان‌گرایانه شد که درصدد احیای شکوه و جلال گمشده‌ی گذشته‌ی دور باستانیایران بود. ترجمه منجر به جایگزینی روایت تاریخی در ایران معاصر شد، یعنی از تاریخ‌-اسطوره‌های بومی ایرانی (مثلاً نامه‌ی خسروان جلال الدین میرزا) که بخشی از آنها ترجمه شده است، به تاریخ‌های به اصطلاح علمی ایران باستان (مثلاً ایران باستان پیرنیا) که کاملاً از ترجمه‌های گزارش‌های باستان‌شناختی و تاریخی مدرن اروپایی استفاده کرده است.