مختصری از تاریخ دیوار گرگان

برای باستان شناسان تشخیص این امر که قدمت دیوار دفاعی گرگان به چه زمانی بر می گردد امر مشکلی است زیرا نام مادها، هخامنشی ها، اشکانیان و ساسانیان در میان کتب کارشناسان به چشم می خورد اما شاید بتوان به طور مبهم تاریخ این دیوار دفاعی را بین سال های ۴۲۹ تا ۶۱۵ میلادی در نظر گرفت. بیشتر تاریخ ‌نگاران معتقدند انوشیروان ساسانی این دیوار را بنا نهاده، اما گردیزی (تاریخ نگار ایرانی) در کتاب زین‌ الخبار آغاز ساخت این بنای تاریخی را به یزدگرد اول و اتمام آن را به انوشیروان نسبت می‌دهد. در برخی از کتب تاریخی دیگر تعمیر این دیوار را به دست مازیا فرمانروای طبرستانی نیز نسبت می دهند. بسیاری از کارشناسان نیز بر این عقیده اند که دیوار گرگان و دیوار چین در یک زمان و برای مقابله با هجوم مهاجمانی از قبایل صحرانورد به نام هپتال ها از شمال ساخته شده است.

سبک زندگی این قوم مهاجم به صورت ایلی بوده است و هدف آنها زندگی در زمین های بهتر و حاصلخیزتر بود به همین دلیل مرزهای شمالی ایران را مورد تاخت و تاز قرار می دادند. باستان شناسان داخلی و بریتانیایی با نمونه برداری و آزمایش خاکسترها و زغال‌های بر جای مانده در کوره‌های آجرپزی در نزدیکی دیوار، قدمت آن را قرن پنجم و ششم میلادی نسبت داده اند. آجرهای سرخ رنگ این دیوار حکایت از قدمت آنها در دوره ی ساسانی دارد. با توجه به این مطالعات می توان نتیجه گرفت که پادشاهان ساسانی توسط این دیوار نفوذ به سرزمین ایران در فواصل کوهستان‌های قفقاز و خط ساحلی دریای مازندران را غیر ممکن کردند تا بتوانند با امپراتوری روم شرقی از یک سو و قوم هون (Hun) و دیگر اقوام شمالی از سوی دیگر مقابله کنند.