دیوار گرگان دومین سازه دفاعی دنیا

سرزمین ایران در قسمت شمال شرقی خود، میزبان دیوار طویلی است که سیستم دفاعی ایرانیان در گذشته را نمایش می دهد. امنیت و آسایش ارمغان ارزشمند این دیوار برای گذشتگان بوده است و امروز شکوه کم نظیری را در چشمان بینندگان به تصویر می کشد.

این دیوار 200 کیلومتری بعد از دیوار چین، رتبه ی دوم را در میان دیوارهای دفاعی جهان و رتبه ی اول از نظر بزرگی در میان دیوارهای آجری دنیا را دارا می باشد. دیوار بزرگ گرگان، طولانی تر از دیوار هادریان که توسط امپراتور هادریان در مرز انگلستان و اسکاتلند ساخته شد، است و هزاران سال کهن تر از بسیاری از بخش‌های امروزی دیوار چین می باشد. احتمال می رود که این دیوار، سومین دیوار بزرگ تاریخی است که نام آن پس از دیوار چین (به طول 6000 کیلومتر) و دیوار سمیز آلمان (به طول 548 کیلومتر) قرار می گیرد.

اگر قدمت این دیوار را در نظر بگیریم باز هم نام آن در میان دیوارهای تاریخی دنیا می درخشد و پس از دیوار چین و دیوار آنتونی در یونان و پیش از دیوار تمیشه در ایران، قرار می گیرد. (دیوار تمیشه، سازه ای مربوط به دوره ساسانی است که در شهرستان کردکوی از شهرستانهای استان گلستان است)

شکی نیست که این بنا طولانی‌ترین اثر معماری تاریخی ایران می باشد که طی ۹۰ سال ساخته شده‌است. شاید دانستن این رتبه ها کمترین چیزی است که اهمیت و ارزش آن را به بینندگان خود نشان می دهد. ارزش و اهمیتی که باعث شد دیوار بزرگ گرگان را در تاریخ ۲۹ تیرماه سال ۱۳۷۸ با شماره 2345 به ثبت ملی برساند.

دیوار گرگان نمونه ی بارزی از به کارگیری مصالح بوم‌آورد می باشد و تولید خشت و پخت آن در کوره‌های آجرپزی در حاشیه ی همین دیوار صورت گرفته است. با توجه به ویژگی های منحصر به فردی که در ساخت این دیوار دیده می شود به جرات می توان گفت که دیوار گرگان مستحکم‌ترین دیوار دفاعی حاصل دست معماران ایرانی است.

علاوه بر این، دیوارهای دیگری نیز در محدوده‌ي درياي خزر شناسايي شده‌اند که گمان می رود همزمان با دیوار گرگان ایجاد شده اند: تميشه در حوزه‌ي استحفاظي استان گلستان و ديوار دربند يا قفقاز در محدوده‌ي کشور جمهوري آذربايجان.

آنچه امروز از دیوار بزرگ گرگان باقی مانده تنها بخش کوچکی از آن می باشد که به وسیله ی کاوش های کارشناسان سر از میان خروارها خاک بیرون آورده است. بررسی های باستان‌شناسی موید این مطلب می باشد که مهندسی ایران و امپراتوری ساسانی رقابت تنگاتنگی با مهندسی امپراتوری روم داشته و در مواردی نیز اصولی برتر را به کار بسته است. شواهد نشان می دهد که این دیوار بر اساس یک طرح از پیش آماده شده و در طول یک دوره ی 94 ساله احداث گردیده است.

دیوار بزرگ گرگان به عقیده ی کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران یکی از آثار شگفت انگیز معماری پیش از اسلام است و می توان آن را به عنوان یکی از گزینه های ثبت در فهرست آثار میراث جهانی (یونسکو) به حساب آورد.