دیرینه شناسی و روش های تاریخی

اگرچه ديرينه شناسي و تبارشناسي فوکو به بن مايه هاي تاريخ نظر دارند، ولي تفاوت ماهوي و ذاتي آنها با روش هاي تاريخي کاملاً محسوس است. دانشمندان علوم اجتماعي از نظر تاريخي همواره در پي طرح اين ادعا بوده اند که رداي « علم » بر تن علوم اجتماعي برازنده است و از همين روي الگوي پژوهش هاي خود را از علوم طبيعي گرفته و همواره کوشيده اند تا اعتبار علمي علوم اجتماعي را از نظر تاريخي تأمين نمايند. بر همين مبنا الگوي پژوهش هاي خود را از علوم طبيعي و با رويکرد تکامل- تاريخي اخذ کرده اند.
در نتيجه علوم اجتماعي توفيقات خود را از همين زمينه کسب کرده است و اين يعني ارزيابي اينکه علوم اجتماعي از چه جهاتي شبيه علوم طبيعي بوده است و از چه جهاتي شبيه آن نيست. اگرچه اين نگرش بصيرت ها و بينش هاي مهمي به پژوهش درباره ي انسان ها بخشيده است، اکنون ديگر فيلسوفان علوم اجتماعي يا پردازندگان به اين علوم را مسحور نمي کند و نگرش تازه تري لازم است که با دلبستگي هاي فرهنگي و فکري جاري تناسب بيشتري داشته باشد.
اين نگرش جديد، نسبي گرايي است و با بسط آن در حوزه روش شناسي مي توان اذعان داشت: رجحان و برتري در زمينه بررسي مسائل اجتماعي به هيچ روشي تعلق نمي گيرد و اصرار بر استفاده از تکنيک هاي معمول نمي تواند ايجاد وجاهت و اعتبار علمي کند. از اين رو در تحليل گفتمان هاي حاکم بر جوامع بشري ضرورت به کارگيري روش ديرينه شناسي را براي فضاي چندگانه و پيچيده مناسب مي نمايد، زيرا روش هاي ديگر از جمله روش هاي سنتي- تاريخي نمي توانند به کشف بن مايه و ذات و ماهيت پديده مورد بررسي نائل شوند. اگرچه بايد به طور ويژه از دو گانه انگاري همراه با قطعيت الزام به يک روش را در شناخت پديده منتفي دانست.
از اين رو اصرار به فهم و کشف جوهر و ذات آنچه مورد پژوهش است، دانشمندان را وادار به وسوسه هاي بزرگ کرده است. از يک سو، وسوسه ي بزرگ در علوم اجتماعي وسوسه ي وضوح ثابت ماندن و نظم است، در حالي که کاملاً روشن است که حتي يکدست ترين جوامع در ظاهر و در باطن خود تفاوت هاي مهمي دارند. از يک سو، از وسوسه هاي بزرگ در علوم اجتماعي سوداي عموميت، يکساني و تکرار است. در اينجا موفقيت در توضيح، کشف الگوهاي کلي تکرارشونده قوانين عام اساسي در مورد کارها و کرده هاي همه ي ابناء بشر ( مثل الگوهاي کيهاني افلاک ) دانسته مي شود. اين توصيف از خصلت تاريخ در پي يافتن قوانين عام درباره کرده هاي بشري خيلي دور از انتظار نيست، اما چنان انتزاعي است که يافته هاي علوم اجتماعي با عنايت به اين قوانين عام قابل پاسخ دادن نيستند.