در باره علی بن زید بیهقی

ابن خلّکان و ابن فوطی نام او را شرف‌الدین ضبط کرده‌اند.

تاريخ تولد او به درستى روشن نيست ولى به احتمال زياد در حدود 490ق باشد. یاقوت حموی به نقل از مشارب التجارب و غوارب الغرائب بیهقی، زادروز او را ۲۷ شعبان ۴۹۹ یاد کرده است و نویسندگان بعدی به پیروی از یاقوت همین سال را آورده‌اند که درست نیست، زیرا به نوشته خود وی در تاریخ بیهق، در ۵۰۰ به هنگام کشته شدن فخرالملک، کودکی بوده که به مکتب می‌رفته و آن تاریخ را به یاد داشته است. 

از طرفی فصیح خوافی در ذیل رویدادهای ۵۴۴ او را ۵۴ ساله خوانده است. همچنین، بیهقی با محمد شهرستانی (متوفی ۵۴۸)، نویسنده الملل والنحل، هم روزگار بوده است.

بيهقى از خاندان حاکميان و فندقيان شهر سيوار در الشتان بست بود که نسب خودرا به خزيمة بن ثابت انصارى ذو الشهادتين از قبيلۀ أوس مى‌رساندند. نياکانش در دورۀ‌غزنويان و سلجوقيان مناصب مختلف مذهبى و ديوانى داشتند. بيهقى در کودکى به همراه‌ پدرش از سبزوار به قريۀ ششتمد کوچ کرد و در آنجا به خواندن کتاب‌هاى ادبى پرداخت.

درنيشابور از استادانى چون احمد بن محمد ميدانى، ابوجعفر مقرى، امام محمد فزارى و امام حسن بن‌يعقوب بن احمد قارى کسب علم کرد.

در مرو به تحصيل فقه پرداخت و مجلس وعظ برگزار مى‌کرد.سپس به نيشابور بازگشت و آنگاه عازم زادگاه خود شد در 526 قاضى بيهق شد.در شوال همان‌سال به رى رفت و به حساب و جبر و مقابله نظر انداخت.همچنين پس از خواندن کتاب‌هایى در احکام‌نجوم در اين صناعت شهره گشت.در 529 به بيهق بازگشت و در 530 در سرخس رفته‌و حکمت را نزد قطب‌الدين محمد مروزى فرا گرفت، از آن پس به نيشابور و سپس به بيهق بازگشت.

بيهقى در 565ق در بيهق درگذشت.

منابع به روشنى به مذهب او اشاره نکرده‌اند گروهى او را شافعى و گروهى شيعه مى‌دانند.

بيهقى آثار زيادى در تاريخ، فقه، کلام، فلسفه، رياضيات، نجوم و انساب به زبانهاى‌ فارسی و عربى دارد که از آن جمله‌اند: مشارب التجارب و غوارب الغرائب که ذيلى است بر تاريخ يمينى، تاريخ بيهق، جوامع احکام النجوم، تتمة صوان الحکمة يا تاريخ حکماءالاسلام، لباب الأنساب، معارج نهج‌البلاغة، غرر الامثال و درر الاقوال و...