جامعیت علمی ثعالبی

۱۳ - ثعالبی و اهدای کتاب به بزرگان
ثعالبی کتاب تحسین القبیح و تقبیح الحسن را نیز به یکی از فضلای خراسان به نام عیسی کرجی، اهدا نمود، 
سپس به هرات رفت و دو کتاب خود، اللطیف فی الطیب و الایجاز و الاعجاز، را برای قاضی ابواحمد منصور بن محمد اَزْدی تألیف کرد. 
ثعالبی پس از شصت سالگی به نیشابور بازگشت و مورد احترام بزرگان آن‌جا واقع شد و کتاب‌های ثِمارالقلوب فی المضاف و المنسوب، فقه اللغة و سرّالعربیّه را تألیف و به دوست دیرینش، امیرابوالفضل میکالی، هدیه کرد. 

۱۴ - تألیف کتاب در نیشابور
ثعالبی مدتی در مزرعه خود در اطراف نیشابور به سر برد تا به تألیف بپردازد. در ۴۲۰ طایفه غُز به خراسان حمله کردند 
ولی ثعالبی توانست با یاری امیرمیکالی از این حادثه در امان بماند. وی سپس سه کتاب بَرْد الاَکْباد فی الاعداد، اللطف و اللطائف، و مِرآة المروآت را تألیف، و در ۴۲۲ به والی خراسان، ابوسهل حمدونی، هدیه کرد. در ۴۲۴ سلطان مسعود غزنوی را، که به نیشابور آمده بود، مدح و برخی از آثار خود را به وزیران و اعیان دولت او اهدا کرد، از جمله خاص الخاص را به شیخ مسافر بن حسن و خصائص اللغه را به حسن بن ابراهیم صیمری هدیه نمود. 
سپس به تألیف تتمة الیتیمه مشغول شد و نسخه پیش نویس آن را به شیخ محمد بن عیسی کرجی هدیه کرد. 

۱۶ - آثار ثعالبی در تاریخ ادبیات عرب
از ثعالبی مجموعه عظیمی شامل ده‌ها اثر در تاریخ ادبیات عرب به جا مانده است. سرگذشت نویسان وی را یکی از مهم‌ترین نویسندگان زبان عربی و لغویان آن عصر به شمار آورده و او را کاتب، ناقد، شاعر و ادیبی بی‌همتا دانسته‌اند. 

۱۷ - مدح ثعالبی توسط بزرگان
نخستین کسی که شرح حال ثعالبی را نگاشته،ابراهیم حصری (متوفی ۴۵۳) بوده که آثار وی را ستوده و او را مدح گفته است. 
ابن بسام شَنْتَرینی (متوفی ۵۴۲) نیز در الذخیرة فی محاسن اهل الجزیره 
مقام بلند علمی و ادبی و تألیفات ثعالبی را ستوده است. شاگرد ثعالبی، علی بن حسن باخرزی، 
نیز ثعالبی را جاحظ نیشابور و بر گزیده دوران‌ها و روزگاران لقب داده است.

۱۸ - تعداد آثار وی

در باره تعداد آثار ثعالبی و نیز نسبت برخی از آن‌ها به او اختلاف نظر هست. عناوین برخی از آثار ثعالبی، تکراری است و بعضی از کتاب‌ها نیز با دو عنوان آمده است. آثاری نیز به او منسوب است. مفصّل‌ترین فهرست آثار او را صَفَدی آورده و از بیش از هشتاد اثر او نام برده است. 
محققان نیز در مقدمه‌هایی که بر آثار وی نگاشته‌اند بر این عدد افزوده‌اند و تعداد آن‌ها را به ۱۲۵ عنوان رسانده‌اند.

۱۹ - شیوه نگارش ثعالبی
وی در بیش‌تر آثار خود شیوه‌ای را بر گزیده که پیش از وی سابقه نداشته است. او در آثار خود موضوعات و معانی را از کتاب‌های پیشینیان بر گزیده و از دیدنی‌ها و شنیدنی‌ها و تجارب خود مطالبی افزوده و آن‌ها را به زیبایی بیان کرده است. 

۲۰ - مهم‌ترین اثر وی
مهم‌ترین اثر او، یتیمة الدهر فی محاسن اهل العصر است در تراجم احوال شاعران مشهور معاصر ثعالبی. این کتاب الگویی برای شرح حال نویسی و گردآوری گزیده‌های نظم در سده‌های بعدی شد. ثعالبی با تألیف تتمّة الیتیمه، این کتاب را تکمیل کرد که به ذیل نیز مشهور است.