تقلیل گرایی چه می گوید؟

یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه علوم و شناخت شناسی، مفهوم تقلیل‌گرایی یا فروکاست‌گرایی (Reductionism)  است که به تقلیل و فروکاهی طبیعت اشیاء و رفتار پیچیده پدیده‌ها به مجموع مؤلفه‌ها و اصول بنیادین آن‌ها اشاره می کند.

مفهوم تقلیل‌گرایی را نخستین بار دکارت معرفی کرد.

برای دکارت تمام جهان همانند یک ماشین بود، که می‌شد با مطالعه هر یک از اجزاء و مؤلفه‌هایش به شناخت و فهم کل آن نائل آمد.

نگاه و نگرش مکانیک به انسان امروز همان اندازه تقلیل گرایانه است که بخواهیم یک سمفونی را تنها با نقد و تحلیل نت های آن واکاوی کنیم. امروزه اینجا و آنجا شاهد آن هستیم که چطور برخی از کارشناسان روانشناس، با محدود کردن شناخت افراد به یک یا چند حوزه خودشناسی و روانشناسی در پی دادن چراغ به گمگشتگان راه دشوار خودشناسی و خودآگاهی هستند. چگونه می توان یک انسان با تمام ابعاد و پیچیدگی های وجودی، تربیتی و اجتماعی اش را تنها با توصیف کهن الگوها، یا تیپ های شخصیتی و … توصیف یا تشریح کرد.

نباید از این حقیقت غافل بود که همه این ابزارها تنها به بخش کوچکی از سپهر شخصیت یک انسان اشاره می کنند و محدود کردن تفسیر و تحلیل شخصیت یک انسان و روابط پیچیده انسانی به یک یا چند روش یا ابزار همان اندازه تقلیل گرایانه است که بخواهیم آب را تنها با بیان اجزای سازنده اش یعنی دو اتم اکسیژن و یک اتم هیدروژن توصیف کنیم.