تاریخچه دیوار

تاریخ دقیق ساخت دیوار گرگان هنوز تعیین نشده است و بر سر آن اختلافات بسیاری وجود دارد. آنچه کاوشگران و باستان شناسان بر سر آن توافق دارند بازه زمانی 429 تا 615 میلادی می باشد. این در حالی است که اکثر تاریخدانان معتقدند که ساخت و بازسازی این دیوار به زمان انوشیروان ساسانی در بازه زمانی 531 تا 579 میلادی می رسد. از طرفی گردیزدی تاریخ نگار ایرانی شروع ساخت دیوار را به یزدگرد اول و اتمام آن را در زمان انوشیروان می داند. عده ای دیگر معتقدند پسر بهرام گور ساسانی (۴۵۹- ۴۳۸ میلادی) ساخت دیوار را آغاز کرده و شاه پیروز ساسانی (۴۸۴- ۴۵۹ میلادی) آن را تمام کرده است. عده دیگری ساخت دیوار را به اواخر دوره ی ساسانی نسبت می دهند. مارکوارت در کتاب شهرستان های ایران معتقد است ساخت این دیوار متعلق به یزدگرد است. سعید نفیسی در کتاب تاریخ تمدن ایران ساسانی تعمیر و نوسازی دیوار را توسط مازیار (فرمانروای طبرستان) می داند. ابن اسفندیار، نویسنده کتاب تاریخ طبرستان (پدر تاریخ مازندران) و رابینو، نویسنده ی دوره ی قاجار هر دو ساخت دیوار را به فرخان بزرگ از سلسله دابویگان طبرستان نسبت می دهند.

از طرفی بسیاری از کارشناسان معتقدند که دیوار گرگان و دیوار چین در یک زمان یعنی در زمان حضور اشکانیان در ایران ساخته شده اند. آنها بر این اعتقادند که دلیل ساخت دیوار گرگان مقابله با هجوم هپتال ها بوده که به صورت ایلی زندگی می کردند و به دنبال مراتع بهتر به مرزهای شمالی ایران حمله می بردند.
باستان شناسان ایرانی و بریتانیایی با آزمایش خاکسترها و زغال‌های باقی مانده از کوره‌ های آجرپزی در نزدیکی دیوار، قدمت آن را قرن پنجم و ششم میلادی تخمین زده اند. آنها معتقدند آجرهای سرخ رنگ این دیوار نشانه قدمت آن در دوره ی ساسانی است.
با اینکه باستان شناسان قدمت دیوار بزرگ گرگان را به زمان ساسانی نسبت می دهند اما اشایی مانند سفال خاکستری و قرمز دوره اشکانی این اعتقاد را به چالش می کشد و آنها را به شک می اندازد این در حالی است که تعداد زیادی سفال قرمز دوره ساسانی به همراه شیشه و فلز مربوط به آن زمان نیز در این مکان یافت شده است. اما تمام آنچه موجود است از محافظت شهر گرگان توسط این دیوار به مدت حداقل یک قرن خبر می دهد.