بررسي سبک شعر يک شاعر

با اين مقدّمات، مي آييم و با نگرشي در شعر يک شاعر، مي کوشيم شاخصه هاي سبکي او را نشان دهيم و دريابيم که چه تمايزهايي نسبت به هنجار زمان خويش دارد. براي اين کار، شاعر معاصر علي معلم را انتخاب کرده ايم که هم سبک بارزتري دارد و هم حجم چشمگير آثاري که از او داريم، به يک داوري درست کمک مي کند. البته فقط مثنويهاي اين شاعر را بررسي مي کنيم که قالب اصلي کار اوست است و مايه اعتبار و تثبيت شخصيت شاعرانه اش. آن چه به عنوان هنجار در نظر گرفته شده، شعر دوره انقلاب اسلامي است با تکيه بيشتر بر مثنويها. دامنه ويژگيهاي سبک شعر معلّم بسيار گسترده است. ما فقط به بارزترين آنها اشاره مي کنيم و از ذکر مثال نيز در مي گذريم. 
   درونمايه حماسي و درآميختگي گاه به گاه عرفان و ديگر انديشه هاي اسلامي با حماسه. 
   استفاده از وزنهايي با طول متوسط (حدود پانزده هجا) در مثنوي. اين در شعر قديم ما بسيار نادر بوده و در شعر امروز نيز بيشتر به پيروي از اين شاعر رخ داده است. علي معلّم حدود هشتاد درصد مثنويهايش را با اين وزنها گفته و اين يک ويژگي سبکي است براي او. 
توجه زياد به موسيقي کناري که در بحث غناي قافيه و رديف بدان پرداخته ايم و شعر علي معلّم را از اين حيث منحصر به فرد کرده است. 
   باستانگرايي چه در کاربرد واژه هاي کهن و چه در کاربرد همين واژه هاي موجود، ولي به شکل کهن آنها. اين باستانگرايي حتّي گاهي به شيوه جمله بندي هم سرايت مي کند. 
   نوسانهاي وزن، چنان که از محدوده موهوم "اختيارات شاعري" نيز تجاوز مي کند و پيشتر در بحث انعطاف پذيري وزنهاي شعر، با اشاره اي به شعر اين شاعر، بدان پرداخته ايم. 
   تکرار، چه به صورت تکرار يک کلمه در يک بيت و چه به صورت تکرار يک يا چند بيت عيناً يا با تفاوتهاي اندک در يک شعر. 
بعضي هنجارشکنيها در ساختار زبان نظير قطع ناگهاني جمله، استفاده از جمله معترضه و... 
   گستردگي دايره عناصر خيال و استفاده از پديده هايي که کمتر در شعر ديگر شاعران حضور دارند. 
   ضعف نسبي در قدرت خيال، و حضور بعضي تصويرهايي که به علّت فرسودگي، به وسيله ديگر شاعران امروز به کنار نهاده شده اند. 
   تلميح هاي فراوان و پيچيدگي بيان و مضامين که در شعرهاي جديد رو به تزايد نيز بوده است.
   بعضي از اين شاخصه هاي سبکي با هم ارتباط دارند. غناي قافيه و رديف، از لوازم کاربرد وزن متوسط در مثنوي است و باستان گرايي رابطه اي مستقيم با بيان حماسي دارد. به همين ترتيب، کار بعدي در شناخت سبک، تحليل درون متني اثر است و نيز دريافت رابطه اين شاخصه ها با روحيات، عواطف، انديشه و شرايط زندگي شاعر. سبک شناسي دانشي است بسيار گسترده و شيوه هاي گوناگون دارد که طرح آنها از مجال و توان ما بيرون است.