


اوستا نخستین و کهنترین کتابی است که روایتهای ایرانی و داستانهای ملی و حماسی این سرزمین در آن تدوین شدهاست. در این کتاب از نبرد میان عنصر نیکی و بدی — ایرانیها و دیوهای مازندران و دروغ پرستان ورَنَ (در زبان اوستایی، نام سرزمینی است) و از پهلوانهای ایران و توران — حکایت شده و بیشتر این جنگها در میدان معین و مشخصی روی دادهاست.
این روایتها اصولاً به ساکنان شمال شرقی ایران و وطن اوستا یعنی ایرانویچ تعلق داشتند و از افسانهها و داستانهای غرب و جنوب ایران که در آثار مورخهای یونانی بدان اشاره شدهاست، در این کتاب اثری دیده نمیشود.
سرودههای اوستایی حاوی مضمونهای ادبی است که در دوران هند و ایرانی و حتی هند و اروپایی میتوان آنها را پی گرفت. شروو ساختار اصلی اشعار را به ساختار نخستین یونان، یعنی اشعار هومری، تشبیه کردهاست و حتی بخشهای مختلف این دو گروه شعری مانند مقدمه یا بخش حماسی — مشتمل بر توصیف کردارهای خدایان یا انسانها — را کاملاً قابل انطباق بر یکدیگر دانستهاست.
سنجش اوستا و ودا (کتاب مقدس هندوها) نیز از وجود پهلوانهای مشترک ایرانیها و هندوها، پیش از جدایی دو قوم از یکدیگر، حکایت دارد. پهلوانانی مانند جم و آبتینو نظایر اینها که برای هر یک از آنها داستانی خاص تداول داشتهاست.
جم شخصیتی اسطورهای و هندوایرانی و بنابر باورهای نیاکان مشترک این دو قوم، نخستین انسان و در یشتهای کهن نخستین شاه است. در اوستا با دو تصویر ناسازگار و ناهماهنگ از این شخصیت افسانهای روبرو میشویم:
بدین ترتیب، در ایران، در زمان تدوین اوستا، مجموعهای از افسانهها، داستانها و روایتهای تاریخی با نظم و ترتیب نسبی در افواء رواج داشت که تاریخ ملی و روایی ایران را از آغاز آفرینش تا زمان ظهور زرتشت تبیین میکرد. این تاریخ داستانی به هنگام تألیف و تدوین اوستا مورد استفاده قرار میگرفت و در نتیجه افسانههای کهن ایرانی و قدیمترین گزارش دربارهٔ تاریخ اساطیری و افسانهای ایران، نخستین بار در این کتاب صورت مدون یافتند.
در اوستا نام اشخاص اساطیری بسیاری ذکر شده که برخی از آنها را (نظیر فهرست نامهای مذکور در آبان یشت) بعدها، در هیچ مورد دیگری نمیبینیم. اما تعداد بسیاری از این اسامی و اشخاص بار دیگر در ترجمه عربی داستانهای فارسی و در شاهنامه مشاهده میشوند. این مطلب حکایت از آن دارد که تدوین کنندگان متن مقدس این افسانه و قهرمانهای اساطیری آنها را، از آغاز جهان تا ظهور زرتشت، مانند تاریخی مسلسل با ترتیبی معین میشناختند. بررسی کتاب اوستا و ادبیات دینی به زبان پهلوی فرایند رشد و نشو و نمای این تاریخ افسانهای را تا آن هنگام که در شاهکار فردوسی راه مییابد، نشان میدهد.
گاهان، سروده زرتشت، از نظر سبک، کهنترین بخش اوستا بهشمار میآید اما یشتها که مجموعهای از سرودهایی در ستایش برخی ایزدان پیش-زرتشتی است، از دورانی بسیار پیشتر از زرتشت بر جای ماندهاست.
گرچه سرایش آنها در شکل کنونی ممکن است پس از روزگار زرتشتی بوده باشد، ناگفته نماند که نسخه موجود یشتها رنگ و صبغه زرتشتی دارد، اما پیداست که این افسانهها در روزهای شرک و بتپرستی و نیز در دوره پهلوانی پیش از زرتشت در ایران نواحی شرق محبوبیت داشتهاند. در این اسطورهها و افسانهها که سرایندههای ناشناس یشتها سرودهاند و خنیاگرهای دورههای مختلف سینه به سینه انتقال دادهاند، هسته و چهارچوب کلی تاریخ روایی ملی و حماسه ملی ایران و پی آیی شخصیتها با ترتیبی زمانی بیان شدهاست. در اوستا نام اشخاص اساطیری بسیاری ذکر شده که برخی از آنها را (نظیر فهرست نامهای مذکور در آبان یشت) بعدها، در هیچ مورد دیگری نمیبینیم. اما تعداد بسیاری از این اسامی و اشخاص بار دیگر در ترجمه عربی داستانهای فارسی و در شاهنامه مشاهده میشوند. این مطلب حکایت از آن دارد که تدوین کنندگان متن مقدس این افسانه و قهرمانهای اساطیری آنها را، از آغاز جهان تا ظهور زرتشت، مانند تاریخی مسلسل با ترتیبی معین میشناختند. بررسی کتاب اوستا و ادبیات دینی به زبان پهلوی فرایند رشد و نشو و نمای این تاریخ افسانهای را تا آن هنگام که در شاهکار فردوسی راه مییابد، نشان میدهد.
گاهان، سروده زرتشت، از نظر سبک، کهنترین بخش اوستا بهشمار میآید اما یشتها که مجموعهای از سرودهایی در ستایش برخی ایزدان پیش-زرتشتی است، از دورانی بسیار پیشتر از زرتشت بر جای ماندهاست.
پس از تدوین بخشهای مختلف یشتهاکه مشحون است از داستانهای حماسی و ملی ایران، دنباله این روایتها یک باره قطع نشده و از شمال شرق و مشرق ایران در سایر نقاط ایران رواج یافته و به صورت تازهای درآمده و عناصر ساسانی و اسلامی دیده میشود. برای نمونه از داستان هخامنش نیای شاههای هخامنشی میتوان یاد کرد که بنابر گزارش آئلیان، مورخ یونانی، شاهینی او را تربیت کرده و در شاهنامه همین مضمون در داستان زندگی پدر رستم که او را سیمرغ پروردهاست، دیده میشود و با شباهت بساری که میان داستان زندگی کوروش و کیخسرو و حتی مضمون شباهتی چون انتقام گرفتن آنها از جد مادری شان به چشم میخورد.
بستن *نام و نام خانوادگی * پست الکترونیک * متن پیام |
05:54:53
07:26:15
12:20:00
17:12:25
17:33:24