اساتید عبدالقاهر جرجانی

جرجانی از شاگردان شیخ ابوالحسین محمد بن حسین بن محمد فارسی معروف به ابن عبدالوارث (م421ه.ق) خواهرزاده ابو علی حسن بن احمد بن عبدالغفار فارسی (م377ه.ق) و از شاعران و ادیبان مشهور نیشابور و از مشاوران امیر اسماعیل بن سبکتکین، صاحب غزنه، بود. ابن عبدالوارث در اواخر عمر در جرجان رحل اقامت افکند و هم در این شهر دار فانی را وداع گفت. او اشعار خود را برای اهالی جرجان می‌خواند. به گواهی بیشتر منابع، جرجانی غیر از وی استاد دیگری نداشته و همه عمر خود را در گرگان (جرجان) به سر برده و در همانجا به تعلیم و تعلم پرداخته است.

   صاحب روضات الجنات با آنکه خود را در داشتن اطلاعات کافی از احوال دانشمندان نحو و ادیبان بی بضاعت می‌داند در رد این نظر گفته است که به دو نفر دیگر از استادان جرجانی دست یافته که فن نحو و مانند آن را از ایشان فرا گرفته است: یکی «ابن جنی» و دیگری «صاحب بن عباد». اما این گفته صاحب روضات و برخی دیگر از مورخان تأیید کننده آن  درست نمی‌باشد زیرا اسماعیل بن عباد بن عباس طالقانی ملقب به «صاحب»، در سال 385ه.ق در اصفهان دار فانی را وداع گفته بود و ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی، از امامان ادب و نحو نیز در سال 392ه.ق در بغداد در گذشته بود. بنابر این هر دو دانشمند مزبور چندین سال پیش از تولد عبدالقاهر درگذشته بوده‌اند و جرجانی نمی‌توانسته در مکتب ایشان شاگردی کرده باشد. وی را از شاگردان قاضی ابوالحسن علی بن عبدالعزیز جرجانی(م 392ه.ق) نیز خوانده‌اند که این مسئله هم به همان دلایل مشابه پیشین نمی‌تواند درست باشد. یاقوت حموی علیرغم اینکه خود در شرح حال ابن عبدالوارث با قطعیت تمام اظهار نموده است که عبدالقاهر غیر از او هیچ استاد دیگری نداشته با این حال در شرح حال عبدالقاهر به تناقض گفته است که  قاضی علی جرجانی استاد اوست، حتی گفته است که عبدالقاهر خود به این مسئله اذعان کرده و هر جا نام او را در کتاب هایش آورده از همنشینی با او احساس غرور نموده است.

   جرجانی در آثارش از دانشمندانی چون خلیل بن احمد، سیبویه، زجاج، ابوالعباس ثعلب، ابوبکر بن درید، ابن جنی و ابوعلی فارسی نام برده که در مسائل علم نحو و لغت از کتاب های ایشان بهره گرفته است. وی از جاحظ، ابن قتیبه، المبرد، ابن المعتز، قدامة بن جعفر، قاضی علی جرجانی، حسن بن بشر الآمدی، مرزبانی، ابن اعمید، عبدالرحمن بن عیسی همدانی و ابوهلال عسکری در مسائل ادب و نقد و بلاغت استفاده کرده است. بنابر این به طور غیر مستقیم می توان این دانشمندان را از اساتید او به حساب آورد.